De Limburgse Longartsen vinden dat de verkoop van tabak onmiddellijk moet worden verboden. 'Vier miljoen onnodige doden per jaar, 11.000 per dag', zo veel slachtoffers maakt roken volgens dokters Michiel Thomeer, Rik Dewaele en Ruud Van Puijenbroek, de Limburgse Longartsen. Onbegrijpelijk dat de sigaret, die enorm kwalijke gevolgen heeft, nog steeds verkocht wordt, zo vinden ze. De Limburgse Longartsen is een zogenaamde Lokale Kwaliteitsgroep ("LOK") en verenigt alle longartsen en longarts-pediaters met een praktijk in de provincie Limburg.

'Vier miljoen onnodige doden per jaar, 11.000 per dag. Het is zeldzaam, tot zelfs onmogelijk, om voorbeelden in het verleden te vinden die het spoor van door tabak geprogrammeerde dood en vernieling kunnen evenaren. Ik gebruik het woord geprogrammeerd zorgvuldig. Een sigaret is het enig consumptieproduct dat, wanneer het verbruikt wordt, zijn verbruiker
doodt.' (Dr Gro Harlem Brundtland, Director-General Emeritus, WHO).

Kippen en coca-cola
In 1999 en 2000 maakten wij in België een vertrouwenscrisis door naar aanleiding van twee zaken: de aanwezigheid van dioxine in kippenvlees en het optreden van braakneiging, braken, buiklast, hoofdpijn, vermoeidheid, malaise en hartkloppingen bij schoolkinderen door het drinken van coca-cola. Ons voedsel was niet meer veilig! Kip (en haar afgeleide producten) en coca-cola waren enige tijd niet meer in de verkoopsrekken beschikbaar. Het blijft echter tot nog toe onduidelijk welke effecten de dosis dioxine in de kippen heeft op onze gezondheid. De analyse van de verantwoordelijke coladranken toonde geen stoffen in concentraties aan die een gevaar voor de gezondheid vormden.

De reactie van ons land op deze gebeurtenissen werd in de internationale literatuur zelfs bestempeld als een voorbeeld van "mass sociogenic illness", een vorm van massahysterie. Zij maakten er ons attent op hoe gebrand wij zijn op de veiligheid van consumptieproducten voor onze gezondheid, milieu en omgeving.

Het consumptieproduct bij uitstek echter, tabak, dat al meer dan 100 jaar zijn verbruiker schaadt, wordt niet met een gelijk veiligheidsbeleid als de dioxinecrisis en de coca-cola"epidemie" aangepakt. Of anders: zijn wij als maatschappij bereid de gevolgen van tabak te blijven aanvaarden? Weg met dit massavernietigingswapen. In de jaren zestig verschenen in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk de eerste studies die de schadelijke gevolgen van het tabaksgebruik aantoonden.

In 1962 publiceerde het gezaghebbende Britse Royal College of Physicians een rapport dat de gevaren van roken aantoonde op basis van een studie bij Engelse artsen. Het onderzoek werd voortgezet tot 1991. Volgens het rapport sterft één op twee regelmatige rokers vroegtijdig door ziekten veroorzaakt door hun rookgedrag. Dit aantal wordt bevestigd in een andere studie,
die ook het verlies aan levensverwachting van rokers berekende ten gevolge van hun tabaksgebruik: rokers verliezen gemiddeld 16 jaar: 20 tot 25 jaar in de leeftijdscategorie 35-69 jaar en 5 tot 10 jaar op oudere leeftijd (70 jaar en meer).

Deze cijfers werden nog eens bevestigd in een zeer recente studie waarbij voor 34.439 mannelijke artsen de relatie tussen mortaliteit en rookgewoonten werd onderzocht. Zij vonden dat de helft van de artsen die in 1950 nog sigaretten rookten, gestorven is door hun tabaksverslaving.

Op wereldschaal wordt de sterfte aan tabaksgebruik geraamd op 4 miljoen doden per jaar (2 miljoen in de ontwikkelde landen en 2 miljoen in de ontwikkelingslanden). Tegen 2030 zullen er in de wereld jaarlijks 10 miljoen mensen (7 miljoen in de ontwikkelingslanden en 3 miljoen in de ontwikkelde landen) sterven aan tabaksgerelateerde ziekten en aandoeningen. Tabak zal daardoor het voornaamste gezondheidsprobleem in de wereld zijn (bron: www.vig.be).

20.000 doden per jaar in België
Het tabaksverbruik in België was in de laatste decennia van de 20ste eeuw verantwoordelijk voor bijna 20.000 doden per jaar. Roken is veruit de belangrijkste doodsoorzaak in België. Van de 104.897 doden in 1995 waren er 19.400 toe te schrijven aan roken, wat viermaal meer is dan het aantal doden door zelfmoord (2.155), verkeersongevallen (1.592), aids (221), moord (169), vergiftiging (81), brand (110) en vliegtuigongelukken (16)
samen (bron: www.vig.be).

Ook in Vlaanderen werd op basis van de algemene sterftecijfers de sterfte aan tabaksgebruik berekend. In 1998 kon in Vlaanderen 1 op 3 sterfgevallen bij mannen (of 8.457 doden) worden toegeschreven aan tabaksgebruik. Voor vrouwen bedroeg dit 1.026 doden of ongeveer 1 op 25 sterfgevallen. De sterfte veroorzaakt door roken treft momenteel vooral mannen.

Het lage aantal overledenen bij vrouwen is een weerslag van het tabaksgebruik bij vrouwen 20 à 30 jaar geleden. Door de veranderde rookgewoonten is de sterfte ten gevolge van het roken bij mannen van middelbare leeftijd gedaald, terwijl ze bij vrouwen geleidelijk toeneemt. Indien het tabaksgebruik bij vrouwen blijft stijgen en vrouwen eenzelfde rookgedrag vertonen als mannen, dan zullen zij nog in de huidige eeuw in dezelfde mate door tabaksgerelateerde ziekte en sterfte worden getroffen als mannen (bron: www.vig.be).

Relatie tabak en kanker
Tabaksrook is een oorzaak van kanker en bevat meer dan 50 carcinogene stoffen, waarvan de polyaromatische koolwaterstoffen en de nitrosamines de krachtigste kankerverwekkers zijn. Mond- en neusholten, slokdarm en longen, die rechtstreeks in contact komen met tabaksrook, lopen een hoger risico op het ontwikkelen van kanker.

Negentig procent van de kankers in deze organen worden veroorzaakt door tabak. Tabak is de belangrijkste oorzaak van longkanker. Daarnaast is de kans bij rokers op het ontwikkelen van baarmoederhals-, alvleesklier-, nier-, maag- en hematologische kanker 50 tot 200% hoger in vergelijking met niet-rokers.

Roken is behalve voor kanker ook verantwoordelijk voor een aantal andere zeer ernstige ziekten, waaronder hart- en vaatziekten en obstructieve longaandoeningen, zoals astma en chronische bronchitis.

Het risico op longkanker hangt af van de dagelijkse consumptie, de duur en de diepte van het inhaleren. Voor doorsneerokers is het risico om longkanker te krijgen 20 keer hoger dan voor iemand die niet rookt. Een gedwongen meeroker (die zelf niet rookt maar wel tabaksrook inademt die in de omgeving aanwezig is) loopt 15 tot 20% meer risico om tijdens zijn leven longkanker te krijgen dan iemand die er niet aan blootgesteld is. Stoppen met roken vermindert het risico op longkanker of andere kankers aanzienlijk, maar zelfs na 10 jaar blijft het risico groter dan bij mensen die nooit gerookt hebben.

Arme mensen roken het meest. Zij krijgen te maken met ziekte en zware gezondheidskosten, waardoor hun armoede nog vergroot. Een vicieuze cirkel dus. Het fenomeen is schrijnend in de derde wereld, maar ook in België is er een verband tussen sociale status en roken. Er zijn wereldwijd 1,3 miljard rokers en acht op de tien van hen wonen in de ontwikkelingslanden. Zij besteden hun schaarse geld aan tabak en niet aan andere basisbehoeften zoals voeding, scholing, huisvesting of gezondheidszorg.

Ook in België hebben rokers een uitgesproken sociaaleconomisch profiel. Hoe hoger het inkomen en hoe hoger het opleidingsniveau, hoe kleiner de kans op roken. Uit de gezondheidsenquête in 2001 bleek dat bij de hoger geschoolden 22 procent rookt. In de
andere categorieën was dat 25 tot 30 procent.

Bij de goed verdienenden rookt 24 procent, bij de minder riant betaalden is dat 31 tot 33 procent. Alleenstaanden, zieken en gehandicapten zijn vaker roker. 33 procent van de armere vrouwen blijft doorroken tijdens de zwangerschap. Bij de beter gesitueerden is dat maar 7 procent.

Sociaal beïnvloed rookgedrag vormt zich al op de schoolbanken. Het grootste aantal adolescente rokers vind je in het beroepssecundair, het kleinste in het algemeen secundair. (T.Ysebaert, De Standaard, 29 mei '04, www.WHO.int).

Wat nu?
De Stichting tegen Kanker (www.kanker.be) toont ons deze week in hun enquête dat de frequentie van het roken in België stijgt. Dit willen we niet aanvaarden. Om de risico's op kanker door roken te verminderen, is er maar één oplossing: verbied de verkoop van tabak. Tabak is een giftig consumptieproduct en moet uit de verkoopsrekken worden gehaald. Weg met dit massavernietigingswapen.