Jeroen Verelst is journalist bij De Morgen. Over het Oosterweeldossier schreef hij het boek 'Een brug te ver'.

Een jaar geleden drong Vlaams minister-president Kris Peeters aan op een spoedige doorbraak in het Oosterweeldossier. Iets minder dan twaalf maanden later lijkt er niets veranderd aan de impasse. Als de Vlaamse regering, die zich zo vaak op de borst klopt om zijn 'daadkracht', geen beslissingen kan nemen, moet ze misschien maar gewoon vallen, vindt Jeroen Verelst.

In de politiek kan het ene jaar soms verdacht hard op het andere lijken. De Vlaamse regering wil volgende maand kost wat kost knopen doorhakken in het dossier van de Oosterweelverbinding. Maart is de maand van de waarheid. Net als vorig jaar.

Tussen maart 2009 en februari 2010 is er veel gebeurd. N-VA won de verkiezingen en wipte Open Vld uit de regering. Sp.a dumpte viceminister-president Frank Vandenbroucke. Antwerpen zei in een volksraadpleging 'nee' tegen de Lange Wapperbrug. Het Antwerpse stadsbestuur gaf een negatief advies aan de bouwplannen voor het traject. De Raad van State zette het licht op groen voor diezelfde bouwplannen. Er dook nog maar eens een alternatief plan op. Veel gebeurd, maar tegelijkertijd ook helemaal niets gebeurd. Sp.a is nog altijd tegen de Lange Wapper, CD&V nog altijd voor. Voorstander Open Vld zit niet meer in de regering, maar vervanger N-VA is evengoed voorstander. Enige mogelijke conclusie: iedereen heeft een jaar lang rondjes gereden, om uiteindelijk op exact hetzelfde punt uit te komen.

Helaas voor Peeters zal zijn Vlaamse regering deze keer toch echt eens moeten beslissen hoe ze Antwerpen voor een verkeersinfarct gaat behoeden. De ontsnappingsroutes zijn opgebruikt. De minister-president bewaart ogenschijnlijk zijn gebruikelijke cool, maar de zenuwachtigheid groeit. De Oosterweelverbinding is explosief materiaal. Zonder oplossing die voor iedereen aanvaardbaar en verkoopbaar is, dreigt de Vlaamse regering te vallen. Over een brug, krijg dat maar eens uitgelegd aan een arbeider van Opel of een caissière van Carrefour. De Vlaamse regering is nog geen acht maanden bezig. Met een beetje pech zingt Peeters II het dan zelfs minder lang uit dan (Mark) Eyskens I, toch zo'n beetje de moeder van alle mislukte regeringen.

Infrastructuurwerken liggen altijd gevoelig. Zeker als ze de omvang hebben van de Oosterweelverbin-ding, nooit gezien in Vlaanderen. Niet simpel om dit soort monsterprojecten tot een goed einde te brengen als politicus. Je mag er donder op zeggen dat er minstens een paar misnoegde omwonenden keet schoppen, het uiteindelijke prijskaartje beantwoordt nooit ofte nooit aan het geschatte prijskaartje en de werken zijn altijd te laat klaar. Miserie troef. Maar die verzachtende omstandigheden gelden allang niet meer voor de Oosterweelverbinding. Dat het dossier nu één grote stinkende puinhoop is, heeft de Vlaamse regering volledig aan zichzelf te danken.

De sp.a blokte jarenlang elke kritiek op de Lange Wapper af. Toen maakte burgemeester Patrick Janssens een bocht en was de brug plots een ramp voor Antwerpen. En nu doet de sp.a hetzelfde met elk alternatief dat niét de Lange Wapper is. Janssens zet de marsrichting uit, alle andere socialisten marcheren braafjes in zijn voetsporen. Dat levert behoorlijk gênante taferelen op, zoals partijvoorzitster Caroline Gennez die de Lange Wapper de facto opblaast en zich dan in onwaarschijnlijke bochten wringt om dat toch maar niet te hoeven uitspreken. De Vlaamse regering is voor de sp.a even ondergeschikt aan het socialistische machtsbastion Antwerpen. Stel je maar eens even voor dat er, door die verdomde Lange Wapper, voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog geen socialist de plak zwaait over 't stad.

Bij N-VA valt kopman Bart De Wever tussen drie stoelen. Zagen aan de poten van de federale regering, mee besturen in de Vlaamse regering en een machtsgreep plannen in Antwerpen. Niet evident om voortdurend te schipperen tussen die drie ambities. Dan durven perikelen van het ene niveau al eens geëxporteerd worden op een ander niveau. Dan durft een Antwerps robbertje met Janssens al eens uitgevochten worden op het niveau van de Vlaamse regering. Elk plan dat Janssens charmeert, kraakt De Wever af. En vice versa. Zo blijf je natuurlijk wel even bezig.

Meest tsjeverige kant
CD&V toont zich in de hele Oosterweelheisa dan weer van zijn meest tsjeverige kant. Peeters drong eerst zelf aan op een onderzoek naar alternatieven, dat moest uitwijzen of het BAM-tracé met de Lange Wapper wel echt de enige en beste oplossing was voor de Antwerpse mobiliteitsproblemen. Nee, zo bleek uit de befaamde ARUP/Sum-studie. Tegenslag. Daarop besliste hij om de uitkomst van het Antwerpse referendum af te wachten. Vlaanderen ging Antwerpen immers niet zomaar een brug door de strot rammen. Toen Antwerpen vervolgens tégen die brug stemde, vond Peeters dat de Vlaamse regering daar rekening mee moest houden. Op het einde van de rit is zijn standpunt exact hetzelfde als voor de studie en voor het referendum.

Het hele pad van de Oosterweelverbinding ligt bezaaid met dit soort uitspraken en beloftes, al te vaak geïnspireerd door angst voor de kiezer. Daarmee manoeuvreerden politici en partijen zich steeds verder vast in haast onmogelijke posities. Janssens liet zijn geweten spreken, in de bocht die hem tot in den treure zal achtervolgen. Dat erkennen zelfs zijn meest cynische vijanden. Gevolg is wel dat hij voor het eerst in zijn politieke loopbaan geen landingspiste in gedachten had. Peeters had die ook niet. Hij verkondigt wel dat zeven werkgroepen hard werken, maar die werkgroepen zijn een lege doos. Ze leverden op ruim vier maanden tijd geen énkel concreet voorstel op. Pas de laatste dagen worden er heel voorzichtig openingen gemaakt en handen uitgestoken. Nu maar hopen dat de protagonisten nog niet te diep zijn weggezakt in het moeras.

Sp.a en N-VA klopten zich de laatste maanden met de regelmaat van de klok op de borst. Terwijl de federale regering verlamd wordt door immobilisme, pakt de Vlaamse regering de koe bij de hoorns. Ze bespaart, ze bestuurt, ze is bezig met de problemen van 'de mensen'. Peeters kan dat natuurlijk niet zo luid verkondigen, zijn partij levert tenslotte de federale premier. Een functie waar na de promotie van Herman Van Rompuy tot Europees president ook de naam van Peeters voor viel. Hij bedankte feestelijk voor het aanbod en bleef minister-president. Veel boeiender. Vlaanderen, dat is waar het gebeurt!

Die houding begint te neigen naar misplaatste arrogantie. Ook de Vlaamse regering lijkt niet bepaald een toonbeeld van besluitvaardigheid. De beslissing om een finale, allerlaatste, ultieme, beslissende studie over de Oosterweelverbinding te bestellen, dateert ondertussen al van dik anderhalf jaar geleden. De komende weken worden een nauwelijks te onderschatten test voor de prille Vlaamse regering. Peeters gaat er prat op een krachtdadige leider te zijn? Wel, dat hij het de komende weken nu ook toont. Een non-beslissing verpakt als beslissing, zoals vorig jaar, is geen optie meer. Er staat immers nog veel meer op het spel dan de mobiliteit en de leefbaarheid in Antwerpen. Als de Vlaamse regering geen echte beslissing kan nemen, moet ze misschien maar gewoon vallen. De Oosterweelverbinding is een haast emotionele splijtzwam geworden, maar geen totaal onoplosbare. In andere landen bouwen ze ook wel eens een nieuwe weg. Of een nieuwe brug. Of een nieuwe tunnel. Hoe kan Vlaanderen aandringen op extra bevoegdheden en macht als het daar niet in slaagt?