Frank Demets stelt dat de prijs niet is waar het bij Fortis om gaat. Frank Demets is senior writer van de krant.

De stevige winstcijfers van BNP Paribas - 5,8 miljard euro, met dank aan de overname van Fortis Bank, die voor 708 miljoen euro bijdroeg tot de groepswinst - doen bij sommigen de vraag rijzen over de verkoopprijs van het Belgische kroonjuweel aan de Fransen (DM 18/2). 'Natùùrlijk is Fortis te goedkoop verkocht', maar volgens Frank Demets is dat het punt niet. 'Moesten de Fransen echt de risico's dragen? En doen ze dat ook? Dàt zijn de hamvragen van het Fortisdossier.'

Het was een schoolvoorbeeld van met de neus op de feiten worden gedrukt. Bij de resultaten van de Franse grootbank BNP Paribas bleek Fortis 708 miljoen extra winst te beuren uit de aankoop van Fortis Bank. Het doet de 192 miljoen euro dividend die de Belgische overheid opstrijkt voor zijn aandelen in BNP Paribas als een schijntje lijken. En het doet nog maar eens de discussie oplaaien over de prijs die BNP destijds voor de restanten van de Belgische grootbank heeft betaald.

Maar dat hoeft eigenlijk niet, want de verkoopprijs van Fortis laat amper ruimte voor discussie. Natuurlijk is Fortis te goedkoop verkocht: de Fransen betaalden een bradeerprijs - solden op het hoogste niveau. Maar daar gaat het niet om, want dat de intrinsieke waarde van Fortis Bank veel hoger lag dan het bod van BNP Paribas liet vermoeden, wist iedereen die het laatste jaarverslag van de oude Fortis Bank, een weinig visionair document getiteld Solide basis, mooie toekomst, gelezen had. De Fransen hebben maximaal geprofiteerd van de onzekere tijden waarin de bank en het wereldwijde financiële systeem verkeerden.

Een Fortistrader gaf laatst nog toe dat de balans van de bank al maanden aan het lekken was: elke dag moest er een put van 40 miljard euro gedelgd worden, alleen maar om te overleven. "En echt niet alleen omdat de bank zich aan de overname van ABN AMRO vertild had", zei hij er nog fijntjes bij. De bank kraakte in die tijd onder het wantrouwen: het faillissement van Lehman Brothers had de financiële markten in paniek gedompeld, de Nederlandse minister van Financiën had in zijn parlement nog eens benadrukt dat alle rotte appels in de mand van Fortis België lagen, en bij De Nederlandsche Bank zette de Nederlandse centrale bankier Nout Wellink zijn banken onder druk om de geldkraan naar Brussel dicht te draaien. Waardoor Lippens' discipelen dat gat in hun balans in die cruciale week helemaal niet meer dichtgereden kregen, en Fortis aan het wankelen ging. BNP was toen al een week in de running om Fortis over te nemen, tegen een bradeerprijs waar dag na dag een smak vanaf ging. Dat wist iedereen. Maar behalve BNP-topman Baudouin Prot stond er niemand aan het loket. En als er maar één koper geïnteresseerd is, drijft dat zelden de prijs omhoog.

De federale regering had nog één troefkaart in handen: de dreiging om de bank te nationaliseren, waardoor BNP helemaal in de kou zou blijven staan. Eerste minister Yves Leterme (CD&V) heeft dat eventjes geprobeerd, maar niemand heeft hem écht geloofd. Ook BNP niet, dat Fortis in het weekend van de derde oktober van 2008 kocht voor een prikje, met nog een rist ondersteunende maatregelen van onze overheid er bovenop. Dat zullen ze zelfs bij BNP Paribas niet tegenspreken.

Koehandel
De echte vragen in het Fortisdossier hebben echter niets te maken met de prijs die de Fransen hebben betaald, gewoonweg omdat niemand die spotprijs betwist. De discussie gaat wel over de omstandigheden waarin BNP de bank kon kopen. Aan de kant van de overheid was toen te horen dat niemand kon uitsluiten dat er een nieuwe schok zou komen die Belgiës wankele overheidsfinanciën niet zouden kunnen dragen. Het wereldwijde financiële systeem ontsnapte in die dagen aan een implosie, en het balanstotaal van Fortis vertegenwoordigde toch ruim 2,5 keer het Belgische bruto binnenlands product. Maar intussen zijn we anderhalf jaar later, en het financiële systeem is nog steeds niet geïmplodeerd. En onze overheden zijn ook nà de verkoop van Fortis nog verschillende keren moeten tussenkomen om banken te redden met kapitaalsinjecties of staatsgaranties. Dat heeft onze overheidsfinanciën allemaal geen goed gedaan, maar tot nader order is België nog steeds niet failliet. En de manier waarop de banken vandaag weer floreren, en dividenden en bonussen uitbetalen, doet vragen rijzen over de koudwatervrees van toen.

Toch is er ook nog veel te zeggen voor de goedehuisvaderoplossing die de risico's bij de Fransen legde. Zelfs als die een kapitaalvernietiging voor de aandeelhouders inhield. Alleen rest de vraag of dat onder de huidige deal wel gelukt is. Want door de koehandel met Fortis' rommelportefeuille en door de impliciete en expliciete staatsgaranties bleef de Belgische belastingbetaler nog altijd opgescheept met een groot deel van de risico's van de operatie.

Heeft de Belgische belastingbetaler in zijn wanhoop om van Fortis af te raken, niet te veel risico's op zijn eigen schouders geladen? Dat is de echte vraag waar het in het Fortisdossier om draait. Wellicht moeten we nog jaren wachten voor de rechter een antwoord geeft op deze vraag. En zien we intussen BNP Paribas, en slechts een heel klein beetje de Belgische staat, de winsten opstrijken van een gouden deal.