Carl Devos, politicoloog aan de Universiteit Gent, over het gematigde 'samenwerkingsfederalisme' van de premier. Yves Leterme (CD&V) heeft veel geleerd van zijn voorganger in de Zestien, stelt Carl Devos vast: 'België wordt sinds enkele maanden bestuurd door Herman Leterme.'

Yves Leterme pleitte gisteren in De ochtend op Radio 1 voor samenwerkingsfederalisme. Daarmee zit hij helemaal op de lijn van zijn voorganger - dat is een gewoonte geworden - die zich tegen het vechtfederalisme keerde. Leterme heeft in 2009 goed gekeken en geluisterd naar de halfheilige Van Rompuy. In de Wetstraat geldt, zoals in het dierenrijk: niet de sterkste, wel wie zich het best aan wijzigende omstandigheden kan aanpassen, heeft de grootste overlevingskansen. Eind 2009 was al duidelijk dat er met Leterme II dan wel een nieuwe premier kwam, maar ook dat die nieuwe regeringsleider meer lijkt op die van Van Rompuy I dan op die van Leterme I.
 
De vernieuwde Leterme zei enkele opmerkelijke dingen, die allemaal in dezelfde lijn liggen. Leterme wil in 2010 het beleid van de vorige jaren doorzetten, vindt het sociaal-economische - "het essentiële" - de absolute prioriteit. Hij "speelt met de kaarten die op tafel liggen" en stelt vast dat er "blijkbaar" nu geen staatshervorming mogelijk is, alsof hij daarbuiten staat. Die staatshervorming staat op een "waakvlam", maar het blijft zijn overtuiging - zoals die van 99 procent van de Vlaamse politici - dat die nodig is. Leterme zei subtiel dat ook volgens de Vlaamse regering de hervorming van bevoegdheden nu geen prioriteit is, al zal alvast één Vlaamse coalitiepartner het Vlaams regeerakkoord wellicht anders lezen.
 
Staatsman Leterme verwees rijkelijk naar Van Rompuy, naar Dehaene en zelfs naar het goede werk van zijn liberale begrotingsminister. Hij hield zich zo ver mogelijk weg van uitspraken over B-H-V, en dat was verstandig, gezien elke zin met een vergrootglas bekeken wordt. Het komt Leterme natuurlijk goed uit dat hij op kritiek over de consistentie van zijn B-H-V-koers kan zeggen: geen commentaar, Dehaene, hij verdient alle kansen.
 
Een oplossing, geen splitsing
Bovendien betwistte Leterme formeel dat de campagne van 2007 een communautair geladen campagne was geweest, dat was maar "een element". Het Grondwettelijk Hof vraagt volgens de premier een oplossing, niet noodzakelijk een splitsing, het komt er vooral op aan om de volgende verkiezingen rechtsgeldig te laten doorgaan. En daarmee is meteen heel veel gezegd. Leterme zei het zelf: niet alleen ik ben geëvolueerd, ook de omstandigheden zijn veranderd.
 
De premier heeft overschot van gelijk. Zoals ook wetenschappelijk onderzoek nadien uitwees, was het communautaire voor kiezers in juni 2007 geen prioriteit bij het uitbrengen van hun stem. Maar wel bij de politici. Die zijn vanaf 11 juni 2007, daags na de stembusslag, in de formatiepogingen vooral daarmee bezig geweest, alsof dat het centrale kiesthema was geweest. Ná de verkiezingen hebben politici er een communautaire campagne van gemaakt, Leterme droeg en draagt daarin een grote verantwoordelijkheid.
 
De vernieuwde Leterme luistert naar kritiek op zijn stijl, onder andere dat hij zijn eigen nederlagen organiseert, en neemt daardoor zo fors afstand van de Leterme van juni 2007 dat het wel heel erg opvalt. Leterme is ook slim: met de opmerking dat de campagne van 2007 geen communautaire campagne was, blaast hij de electorale basis, zeg maar de democratische legitimering - die hij eerst zelf had geconstrueerd - van de splitsing van B-H-V onderuit. Dat was, nu ook volgens Leterme, in juni 2007 niet de inzet van de verkiezingen, waarom er dan in juni 2010 de inzet van een regeringscrisis van maken? Gezien het in de campagne om meer dan B-H-V ging, kan deze regering, die zich met meer dan B-H-V bezighoudt, toch doorgaan?
 
De lijn die dat alles samenhoudt, is: de regering-Leterme II, en haar premier, moeten 2010 overleven. Zot veel meer zit er toch niet in. Veel grote hervormingen of uitdagingen ten gronde aanpakken is met deze ploeg, in deze sociaal-economische en politieke setting, niet echt mogelijk. Al mogen we de hervorming van defensie en de basis die van de hervorming van justitie misschien gelegd kan worden niet zomaar onder de mat schuiven. Zo goed mogelijk problemen aanpakken en crisissen oplossen, dat zal het zowat zijn. Zoals in 2009. Akkoorden sluiten die de zaken alvast tijdelijk ontmijnen, en waarvan de voornaamste verdienste is dat ze bestaan. Meer eer is er wellicht niet te halen. 2010 is een jaar om te overleven, met dichtgeknepen billen. Een jaar om de schade te beperken, om een regeringsval, brutaliteit of spektakel te vermijden, om de broze stabiliteit en relatieve rust te bewaren. Leterme II is een testcase voor of aanloop naar Leterme III. De vernieuwde Leterme klinkt dan ook steeds minder als voormalig Vlaams minister-president, steeds meer als federale sterkhouder.
 
Primus inter pares
België wordt sinds enkele maanden bestuurd door Herman Leterme. De functie maakt de man, en Leterme is vandaag premier. Als hij dat ooit nog eens opnieuw wil worden - het enige regeringsleiderschap dat open ligt, gezien Peeters niet snel het Vlaamse niveau zal verlaten - zeg maar in 2011, dan moet hij zich ook als primus inter pares gedragen en zijn gewaden van CD&V-kandidaat-premier afleggen. Hij doet daarmee precies wat alle senioren en veel analisten hem in 2007 en 2008 verweten.
 
Leterminator is back. In een nieuwe, federale versie. Leterme zei gisteren dat hij er het beste van wil maken. Dat is iets anders dan de breker van paars die in 2007 voor de grote verandering zou zorgen. Leterme heeft begrepen dat federaal België niet zomaar te hervormen is. We wachten nog altijd op de modelstaat van Guy Verhofstadt. Yves Leterme klinkt in 2010 - een jaar dat uiteenvalt in een episode voor en een episode na B-H-V - onomatopoëtisch. Niet langer als een brullende leeuw, maar als rustige vastheid. Er zijn er die daar veel respect mee gewonnen hebben.