Als het brandt, giet Walter Pauli olie op het vuur.

Politiek moet niet altijd stratego zijn, of de vileine politique politicienne. Politiek mag ook willen helpen bij de simpele condition humaine. Guy Swennen (sp.a), die huwelijken, echtscheidingen en adopties beter regelt, Vincent Van Quickenborne (Open Vld), die het graaien van internetproviders beperkt, Raf Terwingen (CD&V), die met zijn seksuele meerderjarigheid pre- en postpubers mogelijk gedonder wil besparen. Daarom zou het ook goed zijn dat Kamerlid Hans Bonte (sp.a) in deze koopjesperiode (veel) meer aandacht krijgt met zijn eenzame maar hardnekkige strijd tegen de kredietkaarten zoals die van Mediamarkt, Carrefour of Fnac. Niet dat wij iets tegen kredietkaarten an sich hebben. Bank- en kredietkaarten zijn onontbeerlijk geworden in het regelen van ons aller "betalingsverkeer", zoals dat netjes heet.

Maar Hans Bonte waarschuwt voor de extra kredietkaarten die niet door banken, maar via distributieketens worden verdeeld. Bonte wil dat consumentenkrediet niet eens verbieden. Hij wil alleen de ergste boevenstreken aan banden leggen. Daarvoor verdient hij steun, het liefst over de partijgrenzen heen.

En ik kan het weten. Ik had namelijk ook zo'n kaart. In mijn geval: van Fnac. Mag ik mijn persoonlijke verhaal even vertellen om duidelijk te maken hoe terecht de grote strijd van het kleine Kamerlid Bonte is? Een jaar of vijf geleden wilde ik graag (en vooral: meteen) een nieuwe pc. Om huiselijke debatten over mijn aanbestedingspatroon uit de weg te gaan, slaagde ik erin de aankoop te verantwoorden via "krediet bij Fnac". Waarom niet? Fnac is een keurig bedrijf, zelfs hip bij mijn soort van multimediale cultuurconsumenten. Ik vertrouwde Fnac met mijn ogen dicht.

Als ik het mij goed herinner, kostte de aanschaf van mijn computer, mijn scherm plus printer een kleine 2.000 euro. Voor de betaling vraag ik een Fnackredietkaart aan. Dat kan, zegt de hippe winkelbediende. Op twee voorwaarden. Ik zal elke maand 90 euro moeten terugbetalen. En ik moet akkoord gaan met een "minimale maximale uitgavenstaat" van 3.000 euro. Je kon een kaart krijgen met meer ruimte voor extra aankopen, tot 5.000 euro of zo. Maar niet minder dan 3.000 euro. Of dat voorstel helemaal reglementair was, weet ik niet.

Maar het bedrag werd mij voorgesteld en ik aanvaardde het met de glimlach, dus vanaf dat moment wás het een geldige deal. Dat is meteen de clou van zo'n kaart. Zelfs al doe je een aankoop van ongeveer 1.700 euro, zoals ik, dan nog krijg je geen Fnackaart voor dat specifieke bedrag. Dan is zo'n afbetaling immers alleen interessant voor jou, maar niet voor (de kredietverstrekker van) Fnac of Mediamarkt. Die willen namelijk dat je meer koopt en spendeert. Vroeger kocht je een tv op krediet en betaalde je dat bedrag netjes af. Nu koop je ook een tv op krediet, maar krijg je alleen dat krediet als je een kaart aanvaardt die je permanent verleidt om meer te kopen.

Bibi liep recht in de val. Ook al zijn lieden als ik eigenlijk niet van plan extra aankopen te doen, ooit doe je het toch. Met Kerstmis, bijvoorbeeld. Hup, zoveel boeken, cd"s en dvd"s erbij. Quasi "gratis" de gulle nonkel uithangen. Ik bleef immers netjes 90 euro afbetalen, dus ik voelde het niet eens. Dacht ik.

Ik had namelijk niet door dat ik elke maand minder afbetaalde. Dat hoe meer ik kocht mijn aankopen, geheel onzichtbaar, maand na maand duurder werden. Zelfs al had ik de aankoop een half jaar voordien verricht, tegen wat ik dacht een gewone, afsproken verkoopprijs was.

Dat is echter niet zo, en wel om de volgende reden. De kredietmaatschappijen die Fnac en Mediamarkt inschakelen, verdienen met die kredietkaarten - de naam verraadt het eigenlijk zelf - niet alleen aan je aankopen, maar vooral aan je krediet. Dus: aan de intrest. Die bleek, achteraf gezien, niet niks: 16 procent of zo, plus nog eens enkele euro's "kosten".

Het bleek een wurgovereenkomst. Ik had geen erg in het gewicht van die 16 procent. Terecht zal Fnac opmerken: eigen schuld. Dat is zo. Maar het is ook zo dat zulke kredietkaarten zich precies richten op lui van mijn slag. Lieden die te zorgeloos met hun financiën omspringen. Die bij een aankoop niet op het cijfer na de komma letten, en evenmin op het eerste voor de komma.

Dus duurt het even voor je in de smiezen hebt wat er echt gebeurt. Mijn totaal "aangekochte bedrag" steeg van 1.700 tot flink boven de 2.000 euro. Maar ik betaalde maand na maand mijn vaste 90 euro af. Dus hoe meer ik kocht, hoe hoger het gewicht van de gecumuleerde intrest werd. Dus daalde, in mijn som van 90 euro, het aandeel van het afgeloste kapitaal, en steeg dat van de intrest. En hoe trager de kapitaalaflossing, hoe hoger automatisch de gecumuleerde intrest. Dus zou ik weer langer afbetalen. Weer meer kosten, meer intrest, meer kans op een nieuwe aankoop. En zo begint het circus telkens weer.

Argwaan
Alleen merkte ik dat inherente mechanisme niet op, omdat mijn keurig betaalde maandsom precies 90 euro bleef. Dat is natuurlijk de bedoeling van zo"n boevenkaart. Want dat is het: een volstrekt legale rip-off van goedmenende maar armlastige of argeloze (in mijn geval) klanten. Of meestal: van een combinatie van beide. Hoe meer ik kocht, hoe minder ik afloste. En hoe duurder ik dus betaalde. De schuld via mijn Fnacbetaalkaart werd aanvankelijk geïnd via Finaref, een dochtermaatschappij van Crédit Agricole, de bekende Franse bank. Later werd mij meegedeeld dat Fnac een nieuwe partner had, Finalia. Dat is de dochter van Finaref (dus Crédit Agricole) en Fortis. Honorabele bedrijven, niet? Niet echt, neen.

Ik kreeg argwaan toen Finalia liet weten dat de nieuwe kaart "een Maestrocard" was. Voortaan kon ik me niet meer alleen bij Fnac in de schulden steken, waartoe Finaref me al verleidde. Voortaan, zo jubelde Finalia, kon ik mijn Fnac-Maestrocard ook in het grootwarenhuis gebruiken of er geld mee afhalen, net zoals met een gewone bankkaart. Wat ze er niet of amper zichtbaar bij vertelden: tegen een intrest van 16 procent, plus de maandelijke kosten. Je haalt 100 euro uit de muur en eigenlijk betaal je op jaarbasis 116 euro, plus kosten. Dat is de clou van zo'n kredietkaart: consumenten worden verleid om zichzelf op volstrekt legale wijze te laten bestelen. Het is dus terecht dat Hans Bonte dit op de politieke agenda probeert te zetten.

Niet omwille van mijn kleine belang. Mijn vrouw overtuigde mij een half jaar geleden om mijn krediet in één keer te betalen en mijn kaart op te zeggen. Een fikse slok was dat, maar ook een ferme opluchting. Al moesten we wel aan de telefoon een arrogante tirade van een Finaliamedewerker doorstaan. Finalia geeft zijn contracten niet alleen een stevige juridische basis, blijkbaar traint het zijn medewerkers ook in psychologische "argumentatie".

Was ik een "slachtoffer van het systeem"? Neen. Ik heb een diploma, ben professioneel getraind om kritisch te wezen en had dus mijn voorwaarden maar beter moeten lezen. Maar ik heb het comfort van een vast en behoorlijk inkomen, enig spaargeld ook: een Fnackaart zal me niet meteen in de goot doen belanden. Maar heb ik oneindig meer betaald dan ik ooit kon vermoeden? Zeker wel. Ik durf erop wedden, net zoals tienduizenden lotgenoten ook. Mensen die zich vaak in meer precaire financiële omstandigheden bevinden dan ondergetekende.

Ook dit jaar praten de Mediamarkten, Carrefours en Fnacs van deze wereld duizenden consumenten de valse gelukzaligheid aan van kerst op krediet. De definitieve afrekening volgt nooit. Je blijft namelijk betalen. Krediet betekent intrest, intrest wordt schuld.

En zeker in deze lucratieve kersttijd denken de Fnacs en co. er niet aan "hun schuldenaren te vergeven", zoals dat bekende gebed vraagt. Dus is het terecht en zelfs een beetje christelijk van Hans Bonte om sommige consumenten van enige bekoring te besparen.