Hans Bonte is Kamerlid voor de sp.a. In 2007 richtte hij samen met Johan Vande Lanotte een meldpunt op voor Citibankgedupeerden. Citibank is meer dan een proces van gedupeerden, betoogt hij. "Het is een stresstest voor de Belgische instellingen die toezicht houden op de banken."

Gisteren is het proces tegen Citibank van start gegaan. Vierduizend gedupeerde klanten proberen hun centen te recupereren die ze via deze bank in rook zagen opgaan op het moment dat de Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers in faling ging. Het parket vordert de totale verbeurdverklaring van de door Citibank ingezamelde middelen via Lehman Brothersproducten. Het betreft een bedrag van 131 miljoen euro, plus de winst.

Grote afwezige op het proces is premier Leterme. Nochtans verklaarde de premier vorig jaar dat hij ook misleid werd door Citibank. Het gerucht doet inmiddels de ronde dat hij een voorkeursregeling kreeg van Citibank en zijn verloren 20.000 euro heeft teruggekregen. Voor alle betrokken partijen worden het spannende weken. Ook voor de politiek is dit een bijzondere rechtszaak. Wij zien vijf thema"s waarover de rechter de facto uitspraak zal doen.

1. De Amerikaanse manier van bankieren.
De rechter moet een oordeel vellen over de werkwijze van een bijzonder succesvolle Belgische bank. In de praktijk is Citibank een zuiver Amerikaanse bank die aan de hand loopt van moederbedrijf Citigroup. Doel is zoveel mogelijk winst te maken met zo weinig mogelijk personeelskosten. Onder het motto "Iedereen is een potentiële Citibankklant" wordt een breed gamma van producten aangeboden, van zeer ingewikkelde beleggingsproducten voor institutionele beleggers over deposito"s en kredietformules voor Jan Modaal. De bankbediende wordt gereduceerd tot een verkoper. De wettelijke regels voor banken en kredietverstrekkers vormen de grenzen van het blinde winstbejag maar de machine verliest met de grootste regelmaat haar controle en overtreedt dagelijks de Belgische en Europese regelgeving. Citibank is het archetype van een commerciële machine die nog weinig uitstaans heeft met het klassieke bankieren. Op deze manier wordt het Europese bankieren geïntoxiceerd door "the American Way of Banking". De rechter zal zich bijgevolg uitspreken of dergelijk type van bank thuishoort in onze economie.

2. De controle en het toezicht op de financiële sector.
Het proces is van start gegaan en de CBFA (Commissie voor het Bank, Financie- en Assurantiewezen, nvdr), die wettelijk moet toezien op de bankpraktijken, laat weten dat hun onderzoek nog loopt... Op die manier bewijst de CBFA zijn eigen falen. Het toezicht en de controle op de financiële (wan)praktijken van het bankwezen is zo goed als onbestaande.

3. De kwaliteit van het wetgevende kader van Justitie.
De Economische Inspectie en het Brussels parket hebben hun onderzoeksopdracht grondig aangepakt. Om het geloof in de rechtsstaat staande te houden is een correcte en snelle rechtspraak gewenst. Binnen het huidige wettelijke kader is dit onmogelijk. De wetgever moest al lessen getrokken hebben uit twee vroegere megarechtszaken: de ramp in Ghislenghien en de zaak-Lernout en Hauspie. In die laatste zaak worden eerstdaags de uitspraken in de burgerlijke betwistingen verwacht acht jaren na de feiten. Telkenmale wordt er gepleit voor een nieuw wetgevend kader dat collectieve vorderingen toelaat om een ellenlange domino van soortgelijke zaken te vermijden. Binnen de regering wordt er verder gebakkeleid over hoe dit nieuwe wetgevende kader er moet uitzien. De prijs is duidelijk: eenvoudige mensen zullen dure advocaten betalen waarna ze jaren in de onzekerheid zullen blijven over het lot van hun spaarcenten.

4. De arbeidsorganisatie in de financiële sector.
In de goed geoliede commerciële machine van Citibank werken ongeveer 900 mensen. In het verkoopsapparaat spelen de kantoordirecteurs een cruciale rol. Bijzondere aandacht moet worden besteed aan de zelfstandige kantoorhouders. Het is een typevoorbeeld van schijnzelfstandigen. Deze "schijnzelfstandigen" werken exclusief voor één opdrachtgever (meerdere opdrachtgevers zijn trouwens verboden) en dienen nauwgezet de systematische opdrachten uit te voeren. In de vordering wordt zelfs gewag gemaakt van het feit dat in de Lehman Brotherszaak de directeurs het product zelf niet kenden. Een dergelijke arbeidsorganisatie vraagt om problemen met de strikte naleving van de wettelijke spelregels. Feit is dat door de wijdverspreide aanwezigheid van schijnzelfstandigen in de financiële en verzekeringssector niet enkel de risico"s op accidenten fors toenemen maar zeker de socialezekerheidskas zwaar wordt gedupeerd.

5. Politieke en economische ethiek.
De rechter zal eveneens een oordeel vellen over de ethiek in de banksector én de politiek. Ook al ben je onderdeel van een commerciële machine als Citibank, elke dag dien je keuzes te maken. Geef ik die persoon een krediet ook al weet ik dat dit vroeg of laat de cliënt in de problemen brengt? Dring ik aan op het omzetten van het spaarboekje in een belegging in een structured note waarvan ik de inhoud niet ken? Maar ook de CEO staat voor de keuze: vergoed ik de gedupeerden of niet? In essentie wordt de keuze keer op keer gemaakt in het licht van de omzet en winstcijfers van de bank. De cijfers zijn belangrijker dan mensen, klanten zijn een nummer. De ellende die voortvloeit uit het winstbejag is voor de samenleving. Maar ook de politieke geloofwaardigheid staat op de agenda. Justitieminister De Clerck (CD&V) en economieminister Van Quickenborne (Open Vld) kondigden herhaaldelijk een wettelijke regeling aan inzake collectieve vorderingen. Minister Reynders (MR) beloofde een grondig onderzoek door de CBFA maar zijn voormalige kabinetschef aan het hoofd van de CBFA vertikt het om een enkele onderzoeksdaad te stellen.

Premier Leterme was er als de kippen bij om het Parlement mee te delen dat ook hij en zijn echtgenote in de val van Citibank waren gelopen. Het zou alvast een hart onder de riem zijn van de Belgische inspectiediensten en van de 4.000 gedupeerden indien hij zich eveneens bij de rechtszaak zou aanmelden als benadeelde partij.

Minister van Ondernemen Vincent Van Quickenborne presteert het intussen Citibank publiekelijk te smeken om een minnelijke schikking te aanvaarden terwijl zijn inspectiediensten en het parket aansturen op een veroordeling. De zeden verwilderen en de rechter beschikt.