Ramses Shaffy is niet meer. Net als zijn jongere generatiegenoot Boudewijn De Groot is Ramses Shaffy een van de noorderlingen die ook in Vlaanderen meer dan gewoontjes "populair" is geweest: hun teksten behoren ook bij ons tot de culturele canon.

Shaffy was een man met Egyptisch-Poolse roots, geboren nabij Parijs, als kind opgegroeid in Cannes, voor hij in Nederland belandde. Met zo"n leven was hij voorbestemd om de rol te spelen die hij zou waarmaken: een zanger die voor Nederlanders de horizon opentrok. Laag land en zee, dat was de bruisende Shaffy te beperkt, te benepen. Shaffy straalde in zijn chansons het optimisme, de levenslust en de jonge overmoed van de jaren zestig uit. "Hoog Sammy, kijk omhoog Sammy", "Wij zullen doorgaan (met de kracht van een orkaan)" of, zoals in "Pastorale", bombastisch en poëtisch tegelijk: "Ik scheur de rotsen met mijn stralen/ Verhoog de meren in de dalen en/ Onweersluchten doe ik vluchten, als de regen valt". Als Ramses Shaffy en Liesbeth List dit duet zongen, trokken ze echt alle registers open. Dan zinderde het vitalisme door de zaal.

Maar de lage landen van vandaag zijn niet meer die van de jaren zestig. Shaffy"s "Zing Vecht Huil Bid Lach Werk en Bewonder" kreeg in 2004 een gesmaakte want pijnlijk actuele pastiche: "Graai, pak, grijp, jat, naai, pik en bedonder". Dat hoort inderdaad meer bij deze tijd. Meest frappant is nog de verandering van betekenis van "Het gras zal altijd groener zijn aan de andere kant van de heuvel". Shaffy en List voegden daaraan toe: "Al zien de anderen om ons heen niet verder dan dit ene dal". In een volgende strofe zelfs: "En als we nu niet verder gaan, dan drijft de sleur ons uit elkaar". Zij wilden zeggen: durf, vertrek, riskeer.

Wie vandaag schrijft: "Het gras zal altijd groener zijn...", die bedoelt het cynisch. Die ontraadt een dromer zijn plannen. "Ja ja, het zal wel." Exact wat Shaffy niet wilde zeggen. Die bleef zijn hele leven de muzikale executeur-testamentair van de jaren zestig, van de provo"s van Amsterdam, van de wilde, speelse, zo gulzige jaren. Van "optimism as a moral duty".

Ja, Shaffy betaalde de tol voor zijn onstuimige leven, zijn mateloze dorst. Ach wat. Ramses Shaffy heeft toch maar mooi de respectabele leeftijd van 76 jaar gehaald. Macrobioten doen niet beter.

Walter Pauli
Politiek commentator