Tussenstand: Primeur - de winnaar van de verkiezingen van 2011

De grote winnaar van de verkiezingen van 2011 is nu al bekend, schat Bart Eeckhout, chef politiek van De Morgen. Met het leeglopen van Vlaams Belang en Lijst Dedecker komt er voor de N-VA een enorm electoraal reservoir vrij. Bart De Wever zal niet eens de verwachte heibel over Brussel-Halle-Vilvoorde nodig hebben om zijn partij naar een nieuwe historische score te leiden.

Het is vervloekt en beschimpt, maar het cordon sanitaire heeft dan toch gewerkt. Dat zeggen wij niet, dat zegt VB-voorzitter Bruno Valkeniers zelf in het nieuwe &discReturn;missionstatement dat hij voor zijn partij schreef. Of liever: zei, want het lijdt weinig twijfel dat de dictatoriale correctoren van de visietekst, Philip Dewinter en Gerolf Annemans, de jammerklacht uit de uitgelekte eerste versie van de visietekst geschrapt zullen hebben. "Het cordon doorbreken kan een belangrijk element zijn in een uitbraakstrategie", schreef Valkeniers. En ook: "Vandaag worden we geconfronteerd met een kiezer die (terecht) realisering van waarden koppelt aan macht. Politieke macht, beleidsruimte, maar ook aanwezigheid in de media en globale maatschappelijke impact."

Ziedaar de samenvatting van alles waar het Vlaams Blok/Vlaams Belang van verstoken is gebleven de voorbije twintig jaar, dankzij het cordon sanitaire. Een kleine nuance daarbij: het cordon is pas beginnen werken toen we er niet meer over praatten. Zeker, het cordon heeft perverse neveneffecten gehad. Toen na zwarte zondag 24 november 1991 de voorzitters van de democratische partijen met een handtekening bevestigden dat ze nooit zouden samenwerken met extreem rechts, en dat later nog eens herhaalden, maakten ze voor een deel van het electoraat het VB een spannende keuze als ultieme anti-establishmentpartij. En eens binnen bij het VB maakte de stigmatisering het erg moeilijk om weer uit te treden. Maar al die tijd bleef het inhoudelijke fundament van het cordon wel overeind: met een racistische partij wordt geen bestuur gevormd. De Blokkers peuterden en lokten overlopers en mistevredenen, van Willebroek tot Kontich, maar zelfs in de kleinste gemeente bleef het cordon tot dusver overeind. En zo begon de politieke schutkring uiteindelijk ook tactisch vruchten af te werpen.

Want de vete over Marie-Rose Morel mag dan wel de spectaculairste uiting zijn van het verval bij het Belang, de twist in de partij zit veel dieper. Met haar gefnuikte ambities is Morel hoogstens de houtwurm geweest die de staketsels onder de partij heeft opgevreten. Maar die grondvesten stonden al langer op wankelen. Zeker tot de gemeenteraadsverkiezingen van 2006 leefde in het Vlaams Belang het geloof dat de opeenvolgende verkiezingsoverwinningen een door god gegeven zekerheid waren en dat zo vroeg of laat het cordon als vanzelf doorbroken kon worden. In 2006 kreeg dat zelfvertrouwen een dubbele schok: in Antwerpen kreeg stemmenkampioen Philip Dewinter een pak rammel van burgemeester Patrick Janssens en daarbuiten kon de partij niet het kleinste gaatje in de democratische vesting boren. Gevolg: in 2007 ging de partij achteruit, en in 2009 volgde zelfs een objectieve verkiezingsnederlaag ten opzichte van de vorige Vlaamse verkiezingen.

Existentiële twijfel
Zo is er een existentiële twijfel in de rangen van de VB'ers geslopen. Plots is het helemaal niet meer zeker dat de lange mars naar de macht onder aanvoering van Dewinter succesvol beëindigd zal worden. Dat is geen probleem voor de onversneden racisten in de partij (type Filip De Man) die joelen bij elke uithaal van hun voorman naar de "pocket van Mohammed". Anders is het gesteld bij de radicale nationalisten (type Karim Van Overmeire), die jarenlang de ranzige slogans voor lief namen omdat ze stemmen en mandaten opleverden. De vergelijking is voor beide partijen uiterst kwetsend, maar zij zien nu in diezelfde Dewinter hun eigen Bert Anciaux opdoemen: een te almachtig boegbeeld dat door zijn persoonlijk stemmenpotentieel de hele (krimpende) partij uit evenwicht brengt.

Het is die frustratie die steeds moeizamer onderdrukt wordt bij het Vlaams Belang. Want de oude ultranationalisten zien hun belangen verenigd met die van de ambitieuze "verruimers", die de partij in betere tijden wist aan te trekken. Prototype: Marie-Rose Morel, maar ook voorzitter Valkeniers zelf. Het mystieke huwelijk tussen oud-voorzitter Frank Vanhecke (en zijn acolieten in de Senaat en het Europese Parlement) en Marie-Rose Morel is de treffende illustratie van die alliantie. De verruimers werden aangetrokken met de belofte van eeuwigdurende verkiezingszeges en de daaruit voortvloeiende politieke macht. Ze zien die belofte nu gerealiseerd worden... maar dan wel door de grote concurrent, de N-VA, nota bene de partij waar Marie-Rose Morel met veel misbaar vertrok.

Valkeniers zelf werd destijds als havenbaas triomfantelijk ingehaald als breekijzer in het Vlaamse bedrijfsleven. In plaats van een doorbraak te forceren in weldenkender kringen werd hij, eens bij het VB, evenwel geïsoleerd van zijn natuurlijke biotoop en tot eenzaamheid veroordeeld. Dat frustreert. Al heeft dat natuurlijk ook te maken met de nogal krachteloze figuur van Valkeniers zelf die duidelijk over (heel) wat minder politiek talent en doorzettingsvermogen beschikt dan vooraf werd vermoed. Ook die bloedarmoede is een gevolg van het cordon: de nieuwkomers die het VB dan toch kan aantrekken, zijn niet de grootste lichten uit de Wetstraat.

Volksvertegenwoordigster Rita De Bont bijvoorbeeld, ingehaald als topvrouw uit de radicale Vlaamse beweging, bestond het vorige week nog in volle Kamer in het debat over asielzoekers de interventie te eisen van de "Wehrmacht". Ze bedoelde wellicht de instantie die sinds de bevrijding van 1945 in België gewoonlijk het leger wordt genoemd.

Jaloers op De Wever
Herlees de inmiddels dus met ijzeren hand herschreven nota van Valkeniers, en de begeerte naar het succes van de N-VA spat van elk van de zeven pagina"s. Begeerte naar hernieuwd succes bij de kiezer, maar meer nog naar succes in het beleid (de N-VA zit al sinds zijn eerste verkiezingsoverwinning in de Vlaamse regering) en naar succes in de media (er gaat geen week voorbij zonder Bart De Wever in een VRT-programma). De N-VA slaagt er perfect in een harde communautaire en behoorlijk rechtse koers te varen en toch acceptabel, democratisch, ja zelfs hip te blijven. En dus schrijft Valkeniers enigszins wanhopig: "De media zijn niet de vijand." En maakt hij van "het politieke en mediatieke cordon doorbreken" zijn eerste doel. Het is niet verboden in die woorden bewondering voor het parcours van Marie-Rose Morel te lezen. Haar deert dat cordon médiatique allang niet meer. Van Het Laatste Nieuws tot Phara kan zij ook nu al vlot weg met haar populistische emopolitiek.

Of dat alles zal leiden tot een snelle implosie van het Vlaams Belang is hoogst twijfelachtig. Met het pistool tegen de slaap zal voorzitter Bruno Valkeniers vandaag op de partijraad de afgebleekte versie van zijn missionstatement voorstellen. De nota zal waarschijnlijk nagenoeg unaniem goedgekeurd worden. Er zal een uithaal komen naar de vijandige media en de voorzitter zal er een uitbundig applaus voor krijgen van zijn getraumatiseerde militanten, die hopen dat alles daarmee weer zal zijn zoals voorheen.

In werkelijkheid wordt niets nog zoals vroeger. Het maximale potentieel van de rabiate antimigrantenkoers is bereikt, en dus lijkt in 2011 een nieuwe nederlaag onafwendbaar. Een jaar later zal Philip Dewinter enkel nog een bijrol spelen in de strijd tussen Patrick Janssens en Bart De Wever om "t Stad. Overlopers en afhakers zullen afvallen, zelfs een totale breuk in de partij is op termijn mogelijk. En vooral: de kiezers zullen blijven wegvloeien, want een stem voor een Vlaams Belang dat niet langer een bedreiging is voor het systeem is een nutteloze stem.

De maagdelijke N-VA
En zo kunnen we zonder ongelukken de N-VA nu al uitroepen tot grote winnaar van de volgende verkiezingen. Voorbarig? Let maar even op. Bij de vorige verkiezingen, zo blijkt uit het geheime TNS-onderzoek naar de stembusresultaten, pikte de N-VA al 100.000 kiezers van het VB in. Zij hebben voorlopig weinig redenen om ontevreden te zijn: de N-VA handhaaft haar nationalistische en centrumrechtse discours én zit in de regering. Een voorzichtige schatting leert dat er in het electoraat van het VB nog eens zoveel kiezers zitten die door het N-VA en De Wever met zijn Antwerpse variant op charisma verleid kunnen worden. Tegelijk loopt er nog een ander, weliswaar kleiner vat leeg: Lijst Dedecker. De partij miste op 7 juni de afspraak met de grote doorbraak.

LDD kan met zijn aanhoudend intern gekrakeel en onevenwichtig personeelsbeleid niet anders dan kiezers van zich vervreemden. Het is niet gezegd dat die allemaal per definitie in het huis van de N-VA zullen binnenlopen. Ook bij CD&V en Open Vld zullen uitbraakpogingen gedaan worden om een deel van dit enorme zwevende kiespotentieel binnen te halen. Van die centrumrechtse formaties staan de Vlaams-radicalen er evenwel inhoudelijk veruit het beste voor. Christendemocraten en liberalen moeten immers eerst nog in de regering Leterme II een akkoord over Brussel-Halle-Vilvoorde vinden. Daar zit voor De Wever geen slechte kant aan: ofwel komt dat compromis er, en kan de maagdelijke N-VA de kaakslagen voor Vlaanderen tellen, ofwel komt het er niet en kunnen de Vlaams-radicalen als communautaire marktleider naar verkiezingen die door institutionele chaos vergiftigd zullen worden.

En zo mag Bart De Wever nu dus al beginnen dromen van de realisatie van die ooit zo krankzinnig lijkende persoonlijke ambitie: een Vlaams-nationale partij aanvoeren, die groter is dan de extreem rechtse concurrent. Op 7 juni bedroeg het verschil nog 2,2 procent. We zouden welhaast durven schrijven: amper 2,2 procent.