Politicoloog Carl Devos (Universiteit Gent) over Leterme II, Wilfried Martens' "overbodige passage" en de "verstandige inschakeling" van Jean-Luc Dehaene. "De technieken van communautaire ontmijning worden blijkbaar niet zomaar overgeleverd. Dat, veeleer dan het gebrek aan democratische trans-parantie, is zorgwekkend", schrijft Devos.

Leterme II staat, naast lopende zaken zoals de hervorming van justitie en defensie, voor drie grote opdrachten: het Europees voorzitterschap, het beheer van de economische en budgettaire crisis en B-H-V en de staatshervorming. Enkel het laatste is politiek levensbedreigend.

Vermoedelijk zullen die eerste twee opdrachten als argument gebruikt worden om bij mislukking van de derde niet meteen tot verkiezingen over te gaan en om B-H-V ook na Pasen over het Europees voorzitterschap naar het voorjaar van 2011 te tillen. De aanloop naar Leterme III is een van de voornaamste gevechtszones van Leterme II.

Ondertussen probeert Dehaene B-H-V te ontwarren. De modaliteiten van de splitsing van B-H-V zijn beperkt, onderhandelingsruimte moet gecreëerd worden via een ruimer akkoord waarin plaats is voor het spel van geven en nemen. Dat Dehaene die onderhandelingsopdracht kreeg is een radicale trendbreuk. Weg is de onverwijlde splitsing, in vijf minuten, zonder toegevingen. Weg eenzijdige stemming, welkom evenwichtige oplossing. Die koersverandering maakt een vergelijk niet gemakkelijk, wel iets minder moeilijk.

In tegenstelling tot de overbodige passage van begeleider Martens is de rol van Dehaene zinvol. Wat Martens deed kon gebeuren door uittredend premier Van Rompuy - die, begrijpelijk, weinig zin had om zijn heiligenstatus door binnenlandse miserie te laten besmeuren - en had eigenlijk door premier Leterme moeten gebeuren. De leider van een regering wiens lot afhangt van B-H-V moet niet alleen de slotonderhandelingen voeren maar ook het kader uitwerken.

De smoes dat ook Van Rompuy wellicht hulp had gezocht bij B-H-V klopt voor het inhuren van Dehaene, niet voor de poppenkast met Martens. CD&V heeft het Franstalige verzet tegen de terugkeer van Leterme fout ingeschat, dat Leterme zelf zich zo ver mogelijk wou houden van het dossier waarmee hij in 2007 luid roepend de verkiezingen won is minder fraai. Leterme heeft o.a. door straffe uitspraken over B-H-V en staatshervorming paars verdreven.

Tenminste, binnen CD&V werd dat als basis gezien voor hun "mandaat van de kiezer". Dat Leterme de indruk gaf dat hij in de aanloop naar D-Day wou weglopen van "zijn" B-H-V heeft zijn leiderschap verzwakt. Hij kan met het oog op 2011 in 2010 niet weglopen van een probleem dat hij in 2007 zo fors op de agenda zette. Alle hulp is dan ook welkom.

De inschakeling van Dehaene is verstandig omdat de premier, opgeslorpt door lopende zaken, moeilijk de tijd en energie kan vrijmaken die B-H-V eindelijk moet krijgen. Bovendien mist Leterme ervaring, expertise, netwerken en creativiteit nodig om zo"n aartsmoeilijk symbooldossier op te lossen. Niet omdat hij Leterme is, wel omdat hij op die hoogte te weinig kilometers op de teller heeft. Sinds 2004 Vlaams minister-president, vanaf 2007 sukkelend op federaal niveau. Toen Martens voor het eerst onverwacht premier werd had hij ook Jean-Luc Dehaene en ervaren rotten bij zich.

Dehaene moet voorstellen formuleren zonder ze ook finaal in een compromis te onderhandelen. Maar als hij zijn voorstellen aan het onderhandelingscomité aflevert, en Dehaene zál dat doen, zullen die al zo doordrongen zijn van consensus en compromis dat het comité ze nadien moeilijk zomaar kan afschieten. Dehaene is geen academicus die met hypothesen werkt, wel een loodgieter die in werkbare en politiek haalbare oplossingen doet. Dé architect van elk B-H-V-akkoord is Dehaene. Als het lukt deelt Leterme mee in de bloemen. Als het mislukt kan Dehaene getuigen dat hij, de loodgieter par excellence, het ook niet kon, wegens té onmogelijk. Leterme valt dan wat minder te verwijten. Als hij tenminste kan wachten, en dat heeft hij ondertussen geleerd. Zo leert de passage van Martens.

Achterkamerpolitiek
Als de truc met Jean-Luc werkt, zal ook het gebrek aan democratische transparantie van deze werkwijze vergeten worden. De oplossing van B-H-V en "dus" een ruimer communautair akkoord zijn alleen mogelijk via discreet overleg, weg pers en publiek. Democratische transparantie en openheid staan wel vaker op gespannen voet met efficiëntie en besluitvaardigheid. Achterkamerpolitiek ruikt muf maar kan zeer functioneel zijn.

De crisis rond B-H-V is inderdaad pedagogisch interessant: burgers zien ook hoe grote beslissingen niet in het parlement, zelfs niet in de regering, maar door de partijtop genomen worden.

Bovendien is duidelijk dat in moeilijke tijden voorlopig nog de hulp nodig is van de staatsmannen uit de vorige lichting. De technieken van communautaire ontmijning worden blijkbaar niet zomaar overgeleverd. Dat, veeleer dan het gebrek aan democratische transparantie, is zorgwekkend.

Wanneer kan de elite die in het nieuwe België - met afbrokkelende bruggen tussen beide taalgemeenschappen - is gesocialiseerd, het alleen aan? Kunnen of willen die nog de oude, stille consensusmethodes, die van Van Rompuy-Dehaene in communautaire kwesties gebruiken?

CD&V heeft, op de ongelukkige demarche met Martens na, het spel voorlopig meesterlijk gespeeld. Rustbrenger Van Rompuy werd president en halfheilig verklaard, ondanks het feit dat hij voor zijn drie werven zeker geen schoonheidsprijs verdient. CD&V kon zonder weerstand de leiding van een Vlaamse minderheidsregering behouden, zelfs al wordt die door meer liberale dan christendemocratische zitjes gesteund. En moest zelfs Buitenlandse Zaken niet afgeven om de interne MR-problemen te verzachten. Leterme keert terug als premier en werd niet echt gecontesteerd.

Bovendien evacueert CD&V haar premier een tijdje uit het mijnenveld B-H-V, waardoor hij een inrijperiode krijgt om zich ondertussen op andere domeinen weer als premier te bewijzen en vertrouwen op te bouwen.

Opdrachthouder Dehaene heeft niets meer te verliezen. Hij kan mislukking op zich nemen en succes delen. CD&V brengt Inge Vervotte terug en lanceert Steven Vanackere langs het EU-voorzitterschap naar kiezerssucces, om zijn electorale score te conformeren naar zijn politieke gewicht. Ze moeten daar een slimme voorzitter hebben.

Nu nog B-H-V splitsen. En 2.000 banen voor ex-Opelwerknemers vinden.