Bert Claerhout over moslims, religie-allergie en de dominante factoren van integratie. Hij is journalist bij Braambos-tv en voormalig hoofdredacteur van het christelijke opinieblad Tertio.

'De geschiedenis danst en fladdert, ze maakt voortdurend schijnbe-wegingen. Dat geldt ook voor de multiculturele samenleving', zegt Bert Claerhout. Volgens hem staan we pas aan het begin van een lange weg.
 
Eind 2005, nauwelijks vier jaar geleden, lanceerde Brigitte Grouwels, de toenmalige CD&V-staatssecretaris voor Gelijke Kansenbeleid in de Brusselse regering, het idee een meldpunt op te richten voor wie op straat verbaal lastig wordt gevallen. Grouwels vond het niet kunnen dat in sommige wijken vrouwen nauwelijks op straat durfden te komen omdat ze door allochtone mannen allerlei onfraais naar het hoofd kregen geslingerd als ze geen hoofddoek droegen of een stuk blote buik of benen toonden. Een delegatie van Groen!, met Adelheid Byttebier op kop, verweet Grouwels toen prompt dat ze een grote groep Marokkaanse mannen stigmatiseerde.
 
Het kan verkeren. Toen Luckas Vander Taelen, Vlaams Parlementslid voor Groen!, onlangs in Brussel een fluim in het gezicht kreeg toen hij enkele allochtonen op hun agressieve gedrag aansprak, bleek de wereld opeens te klein. Vander Taelen deed in de media een retorische oproep tot respect voor de wetten en de waarden van het land. Het voorval leert alvast hoe sterk wij de afgelopen vier jaar zijn geëvolueerd en geradicaliseerd. Het debat dat Vander Taelen op gang bracht, illustreert ook hoe sommigen de integratie- en allochtonenproblematiek ten onrechte tot een debat over de islam reduceren.
 
Fundamentalisme
Vlaanderen kampt al langer dan vandaag met een allergie voor alles wat met religie te maken heeft. Velen begrijpen niet dat religie voor anderen fundamenteel kan zijn. Die anderen mogen best 'zoekers' zijn, maar zodra er geloofswaarheden aan te pas komen ruimt elke nuancering snel plaats voor verwijten van fundamentalisme. Vanuit dat perspectief ligt de kritiek op de islam voor de hand. Moslims, zo luidt het, kunnen zich niet integreren omdat zij loyaal zijn aan de sharia en niet aan de wetten van het land waarin ze wonen. Volgens sommigen mogen we hen dan ook alleen maar tolereren als ze alle aanspraken op een islamitische identiteit opgeven.
 
Misschien moeten we dat alles maar eens toetsen door met moslims open en bloot over hun geloof te praten, in plaats van het alleen maar over hoofddoeken, boerka's of andere identiteitskenmerken te hebben. Te beginnen in onze eigen straat. Maar uitgerekend tot zulke gesprekken komt het moeizaam. Toegegeven, het is niet makkelijk. Ook het aantal succesvolle interreligieuze initiatieven is beperkt en die komen bijna uitsluitend vanuit christelijke hoek. Maar waar het opzet slaagt (bij de Sint-Egidiusgemeenschap in Antwerpen, bijvoorbeeld), maken angst, onbegrip en vooroordelen probleemloos plaats voor redelijkheid.
 
Godsdiensten - het jodendom, het christendom en de islam incluis - hebben aanleiding gegeven tot zowel de meest verheven als de meest verwerpelijke ontwikkelingen. Toch ken ik geen enkele godsdienst die criminaliteit goedkeurt. De overgrote meerderheid van de moslims wil precies hetzelfde als de Vlamingen: een beetje geluk en een hoopvolle toekomst voor zijn kinderen. Sommigen bestuderen in hun vrije tijd de Koran, maar geen haar op hun hoofd denkt eraan een politiekantoor of auto's in brand te steken.
 
De manier waarop sommige media de meest vreemde verbanden leggen tussen integratie, criminaliteit en islam, verbaast mij dagelijks. Criminele jongeren van allochtone origine worden meestal niet als individuen maar als groep beoordeeld. Alsof de door hen begane misdaden rechtstreeks met hun culturele of religieuze achtergrond te maken hebben. En we vergeten blijkbaar maar al te graag dat onderwijs, vorming en werk vaak een grotere impact op een geslaagde integratie kunnen hebben dan religie. Recente cijfers daarover voor Brussel tonen evenwel een weinig rooskleurig beeld. Maar liefst één op de drie jonge Brusselaars, doorgaans laaggeschoolden, is werkloos.
 
We kunnen moeilijk ontkennen dat de social engineering die onze maatschappij de afgelopen decennia op het getouw zette om allochtonen te integreren deels is mislukt. Ambitieuze pogingen om de sociale achterstand weg te werken leidden er soms toe dat het sommige wijken slechter verging doordat ze averechtse prikkels veroorzaakten. Ook het 'pamperen' van allochtonen door straathoekwerkers leverde op lange termijn niet de gewenste resultaten op.
 
Het staat buiten kijf dat tewerkstelling cruciaal is om de samenlevingsspanningen in de hoofdstad op te lossen. Daartoe moet een tweesporenbeleid worden gevolg: banen creëren door vraag en aanbod beter op elkaar af te stemmen enerzijds, het racisme bekampen anderzijds. De Brusselse politici dragen daartoe een verpletterende verantwoordelijkheid.
 
Scholen versus gevangenissen
De Franse schrijver Victor Hugo pleitte ervoor meer scholen te bouwen. "Hoe meer scholen we bouwen, hoe minder gevangenissen we nodig hebben", meende hij. Ruim een eeuw later klinkt de roep voor nieuwe gevangenissen luider dan ooit. Betekent dit dat onze beschaving erop achteruitgaat? Neen. Het leert wel dat de utopieën van de vooruitgang niet door continue en rechtlijnige processen worden verwezenlijkt.
 
De geschiedenis danst en fladdert, ze maakt voortdurend schijnbewegingen. Dat geldt ook voor de multiculturele samenleving. We staan pas aan het begin van een lange weg. Het is naïef te denken dat een voluntaristische politiek die alles van hogerhand programmeert en stuurt zal volstaan. Yves Desmet pleit terecht voor meer redelijkheid en verzoening. Ik ben ervan overtuigd dat de meeste moslims dat ook willen. Misschien moeten hun religieuze leiders die bekommernis eens wat nadrukkelijker laten horen.