Een Belg in Europa. Nu nog Europa in België

Uitgerekend vorige vrijdag, terwijl we volop felicitaties voor Herman Van Rompuy in ontvangst namen, viel er een brief in de Belgische bus: een waarschuwing van de Europese Commissie, omdat we al jarenlang de Europese normen inzake fijn stof niet respecteren. Kleine vergetelheid? 'Helaas niet', betoogt Hendrik Vos, specialist Europese politiek aan de Universiteit Gent.

Na de aanwijzing van Herman Van Rompuy als Europees president kreeg ik spontaan felicitaties van buitenlandse collega's. Een Belg stommelde de wereldscène op. Zijn zegespeech viel een beetje tegen, maar zijn humor en zijn minimalistische doch warrig kapsel maakten veel goed. Respect, zeiden mijn collega's, en ze klopten mij met achting op de schouder.

We voelden ons als bij een Belgische finale op de US Open, trots in het centrum van de wereld. Er was de opwinding van de grote dagen, alsof Herman Van Rompuy net als eerste man voet op de maan zette. We hadden hem graag in een open sportwagen door Brussel gereden, en hem daarna de bijeengestroomde massa laten toewuiven van op het balkon van het stadhuis aan de Grote Markt. Maar dat past niet bij zijn stijl, dus hebben we uit eerbied 's avonds in stilte een haiku geschreven, een streekbiertje uit de kelder gehaald en in familiekring getoast op ons presidentschap. Gisteren, in de mis, hebben we gebeden om kracht. In de Kamer wordt volgende week met spoed het voorstel behandeld om 19 november uit te roepen tot nationale feestdag, Hermandag. In het voetbal gaat het de laatste tijd wat minder, maar in de categorieën tennismeisjes, chocolademakers en Europese presidenten blinken we uit, mogen we toch wel zeggen.

Met uitzondering van enkele collega-academici, zijn ze in het buitenland minder enthousiast. Ze vinden Herman een nobody, een politieke kabouter en ze zeggen dat Europa beter verdient. Ze dwalen. Het zijn vooral slechte verliezers, en ze hadden maar beter moeten opletten. Dan was Van Rompuy hen wel opgevallen als een slimme man die uit chaos compromissen tovert en ze nadien geestig en met verve kan verdedigen. Gelukkig heeft Sarkozy niet alleen een neus voor mooie vrouwen, maar ook voor politiek toptalent. De rest is geschiedenis.

De volgende jaren staat Van Rompuy dus vooraan op de Europese scène. Het buitenland oefent nu maar beter in het uitspreken van zijn naam. Het is Róm-pow, volgens een handleiding vorige vrijdag in de New York Times.

Het sprookje is ten andere nog niet over. In de tweede helft van 2010 is België voorzitter van de Europese Unie. Dat was al langer zo gepland. Het betekent dat niet alleen de bijeenkomsten van de staatshoofden en regeringsleiders door een Belg worden voorgezeten, maar ook alle ministerraden. Belgische politici zullen de vergaderingen leiden van landbouw-, milieu-, transport- en andere ministers. Ook bij de voorbereidende bijeenkomsten van diplomaten en nationale ambtenaren in werkgroepen zal straks telkens een Belg de agenda bepalen en aan het hoofd van de tafel plaatsnemen. Europa is van ons. Belgium rules! Het moet van 1969 geleden zijn, toen Eddy Merckx op indrukwekkende wijze de Ronde van Frankrijk won, dat we dat gevoel nog hadden.

Nefast voor feestvreugde
Maar uitgerekend vorige vrijdag, terwijl we volop de felicitaties in ontvangst namen, viel er een brief in de Belgische bus: een waarschuwing van de Europese Commisse, omdat we al jarenlang de Europese normen inzake fijn stof niet respecteren en te weinig doen om daar werk van te maken. Europa voert een behoorlijk doortastend milieu- en gezondheidsbeleid, maar we lijken ons daar niks van aan te trekken. Het geduld van de Commissie raakt op en ze overweegt om ons voor het Hof van Justitie te slepen.

Een spijtig detail? Een kleine vergetelheid van onze milieuministers? Helaas niet. België werd dit jaar al meer dan tien keer veroordeeld omdat we Europese wetten stelselmatig aan onze laars lappen. Er zit een systematiek in. Uit het recentste overzicht van de Commissie blijkt dat er 88 inbreukprocedures lopen bij het Hof van Justitie wegens niet of foutief omzetten van Europese regels. We doen het even slecht als Griekenland. Alleen in Spanje en Italië is de situatie nog problematischer. De voorbije drie jaar is het aantal dossiers tegen België met 50 procent gestegen. We lopen daarmee het risico op hoge boetes en nu het Verdrag van Lissabon van kracht wordt, kunnen de straffen sneller volgen dan in het verleden. Is dat slechte wil? Niet noodzakelijk. Het gaat vooral om een grenzeloze nonchalance en een gebrek aan interesse. In de aanloop naar vorige voorzitterschappen lukte het om op korte tijd veel achterstand weg te werken. Een minimum aan politieke wil volstaat daartoe.

Europa interesseert ons niet
Maar vandaag is Europa geen prioriteit in onze Belgische politiek. Straffer: geen hond heeft er aandacht voor. De publieke opinie niet, onze ministers niet, en het parlement nog veel minder. Alle politieke energie gaat alweer naar het splitsen van een kieskring en het verdelen van bevoegdheden. Dat de meeste bevoegdheden vandaag door Europa worden uitgeoefend, hebben we niet eens goed door. We merken het alleen als er klachten in de bus vallen en bereiden dan een verontwaardigde reactie voor. De presidentenhype verhult de realiteit: Europa interesseert ons eigenlijk geen barst.

Maar er is hoop. Als Frank De Winne een half jaar in de ruimte gaat zweven, voelen we ons allemaal een beetje ruimtevaarder en staan we veel te vroeg op om buiten in de kou naar het ISS te kijken. Nu Herman Van Rompuy in Europa zit, zal er misschien ook meer belangstelling komen voor wat er daar zoal wordt uitgespookt. We zullen dan leren dat de invloed van Europa op ons leven spectaculair is gegroeid, de voorbije twintig jaar. Maar dat onze Belgische politici daar amper aandacht voor hebben en we slechtere leerlingen zijn dan de meeste andere lidstaten. Het wordt een verrassende en ontnuchterende kennismaking.