Hans Bruyninckx, hoofddocent aan het Instituut voor Internationaal en Europees Beleid van de KU Leuven, legt uit waarom een wereldmacht geen klimaatbeleid kan voeren. De VS zijn op dit ogenblik niet in staat om een klimaatbeleid die naam waardig te voeren. Omdat meer dan de helft van de Amerikanen niet in evolutieleer gelooft; omdat er te veel staten zijn met steenkoolmijnen of olievelden; en omdat internationale verdragen goedkeuren in de VS uitzonderlijk moeilijk is. Om die drie redenen stel ik u graag voor aan Mark, Steve en James.

(Mark en Steve zijn fictieve figuren maar gebaseerd op mijn persoonlijk ervaring van vijf jaar wonen en werken in de VS.)

De belangrijke omwenteling van sociaal conservatisme naar religieus conservatisme vanaf de Reaganjaren hebben de VS op meer fundamentele wijze veranderd dan we in Europa vermoeden. Neem volgend reëel voorbeeld: Mark is zeer hoog opgeleid - twee masterdiploma's van goede universiteiten - en dominee van een niet eens zo gek conservatieve kerk. Hij behoort politiek tot de religious right. Zijn parochianen behoren grotendeels tot de groep welgestelde WASP's (White Anglo Saxon Protestants). Ook zij hebben doorgaans één of meerdere diploma's en goede banen. Mark en zijn parochianen hebben wel meer gemeen: ze zijn rabiaat anti-overheid -ieder overheidsoptreden wordt steevast socialistic genoemd, en ze staan bijzonder wantrouwig tegenover wetenschap.
De bijbel is hun basis om wetenschap te beoordelen. Al wat in strijd is met een redelijk strikte interpretatie van de bijbel is moeilijk aanvaardbaar, gevaarlijk voor de fundamentele waarden van de samenleving en het product van universiteiten, die ze doorgaans zien als deel van wat volgens hen het linkse establishment is. Die boodschap wordt dan ook wekelijks in de kerk, in de bijbelscholen en in de media verkondigd. Dat laatste is belangrijk want Mark kijkt samen mijn zijn gelovigen liefst naar religieus conservatieve televisie, luistert naar radioprogramma's van die signatuur en mijdt de linkse media.

Klimaatverandering is voor hen a left wing idea from Europe. Als het al zou bestaan wordt het overdreven om meer staatsinterventie te creëren, belastingen te heffen (op CO2 bijvoorbeeld) en om Amerikaanse soevereiniteit op te geven ten voordele van internationale organisaties, met de VN als grote boosdoener. Een deel eigen macht opgeven in functie van internationale belangen en organisaties die de conservatieve Amerikaanse waarden niet steunen is voor deze groep als vloeken in de kerk. En laat dat nu precies de basis voor hun bestaan zijn.

Gek hoe hoogopgeleiden er zulke ideeën op na kunnen houden denk je dan met een Europese bril. Om het sterk uit te drukken zijn het hoogopgeleide onwetenden: wantrouwig tegenover moderne wetenschap, erg selectief geïnformeerd en niet gestoord door veel kennis (laat staan ervaring) over de wereld. Maar stemmen doen ze wel!

Lokale belangen
Steve werkt voor een van de grote steenkoolmijnen in Montana. Eigenlijk is de hele regio afhankelijk van deze sector. Klimaatbeleid is een bedreiging; steenkool is immers erg vervuilend. Gelukkig wordt hij goed vertegenwoordigd in het Congres. Zijn local congressman is immers letterlijk wat het woord zegt: hij verdedigt lokale belangen. Die van Steve en uiteraard ook die van de goed georganiseerde lokale economische lobbygroepen. Dat doen alle 435 vertegenwoordigers in het Huis van Afgevaardigden. Om de twee jaar moeten zij herverkozen worden en particuliere belangen van hun kiespubliek zijn daarbij hun belangrijkste bekommernis.

Nationaal belang is op zijn best secundair, en globale problemen zijn vaak niet eens op de radar. Er zijn helaas heel veel plekken in de VS waar steenkoolmijnen, oliewinning, zware industrie en andere sectoren vrezen dat klimaatbeleid hun positie zal verzwakken. Wie zich goed organiseert op lokaal vlak en daarbij eventueel de steun kan krijgen van de vorige figurant (Mark) is goed gepositioneerd om een heel stevige vertegenwoordiging in Washington te krijgen.

Het is deze vertegenwoordiging die de huidige initiatieven van Obama over klimaatbeleid eerst in het Huis vakkundig heeft uitgekleed en vervolgens in de Senaat verder onderuit tracht te halen. Steve kan dus (voorlopig) gerust zijn.

Uiteraard zijn er ook andere leden van het Congres die hun stemmen halen in andere districten. Zij vertegenwoordigen doorgaans de meer progressieve stedelijke kiezers. Helaas is hun aantal niet groot genoeg om een sterke klimaatwet goed te keuren. Tot zolang "gijzelt een klein aantal onverantwoordelijke congresleden omwille van strikt lokale belangen de rest van de wereld" zoals de invloedrijke economist Jeffrey Sachs onlangs stelde.

Nationale klimaatwet
James Inhofe is senator voor de staat Oklahoma. Hij zou naar de kerk van Mark kunnen gaan en verdedigt de lokale belangen van zijn kiezers in Washington DC sinds 1987. Hij wordt zwaar gesteund door de olie- en gasindustrie en is een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de antiklimaatstrekking in de Senaat. Hij noemt klimaatverandering "het grootste bedrog na de scheiding van kerk en staat" en "een theorie die op geen enkele manier bewezen is". Milieubewegingen zijn het "Third Reich" en het ministerie van milieu de "Gestapo." Inhofe is een klimaatheld voor conservatief Amerika.

Gelukkig zijn de meeste senatoren minder radicaal, maar wie verwacht dat de top in Kopenhagen zal leiden tot een internationaal akkoord dat door de VS zal geratificeerd worden, komt zo goed als zeker bedrogen uit. Kyoto is in 1997 gesneuveld in de Senaat na een unanieme verwerping. De geesten in de VS zijn weliswaar geëvolueerd, maar de grootste horde voor ratificatie is gebleven: de VS is wellicht de moeilijkste democratie om een internationaal verdrag te ratificeren. Een tweederde meerderheid in de Senaat (67 stemmen) is nodig, en dat in de context van lokale belangen (Steve) en fundamenteel wantrouwen over de wetenschappelijke basis (Mark). 34 tegenstemmen zijn dus genoeg om een internationaal verdrag te blokkeren en de rest van de wereld in een houdgreep te houden.

Obama en een aantal (vooral democratische, maar ook republikeinse) congresleden hopen dat ze minstens een nationale klimaatwet uit de brand kunnen slepen. De enige mogelijkheid lijkt een sterk afgezwakte versie, met nauwelijks betekenisvolle reductie van broeikasgassen en vooral veel steun voor allerlei lokale belangen om congresleden over de streep te trekken.

Internationaal is er voorlopig weinig hoop. De EU en de ontwikkelingslanden zijn immers niet bereid om een uiterst zwak verdrag te aanvaarden, terwijl er ruim meer congresleden dan de 34 tellende blokkeringsminderheid in de Senaat absoluut niet bereid zijn om een betekenisvol verdrag te aanvaarden.