Tom Vandyck, De Morgen-correspondent in de VS, bericht wekelijks in een column over de stand van zaken in het land van Barack Obama.In de VS zitten twee debatten deze dagen in hun finale fase: de hervorming van de ziekteverzekering en het al dan niet naar Afghanistan sturen van tienduizenden extra soldaten. De uitkomst daarvan zal grotendeels aantonen uit welk moreel hout de VS van Barack Obama gesneden zijn.

Wat dat betreft hebben we te maken met de spreekwoordelijke vraag van duizend miljard dollar. Dat is, ruwweg, het prijskaartje dat vasthangt aan de nieuwe ziektewet en ook het bedrag dat de VS tot nog toe spendeerde aan de oorlogen in Afghanistan en Irak. De vraag is: heeft Amerika het geld dat het aan zijn militaire expedities uitgeeft ook over voor het welzijn van zijn eigen volk?

Hoe het met de ziekteverzekering afloopt, is nog steeds een open vraag. President Obama claimde vorige week een historische overwinning toen het Huis van Afgevaardigden één versie van de ziektewet goedkeurde. Maar ook de Senaat moet nog stemmen over haar versie. Vervolgens moeten die twee wetteksten met elkaar versmolten worden. Pas wanneer beide huizen van het Congres die finale tekst nogmaals goedkeuren, kan de wet voor ondertekening naar de president.

Of de Democraten in de Senaat het de komende weken onder elkaar eens worden over de nieuwe ziektewet, is maar de vraag. De Democraten hebben al hun stemmen nodig en in hun Senaatsfractie zetelen een stuk of vijf, zes conservatieven die zich slechts met de allergrootste tegenzin over de streep zullen laten trekken. Zij hebben problemen met de zogenaamde publieke optie, de openbare ziekteverzekering die niet-verzekerden polissen moet gaan aanbieden tegen scherpere prijzen dan de privéverzekeraars, en met de kostprijs van de hele hervorming.

Vijftien keer 9/11
Het dispuut gaat over hooguit honderd miljard dollar meer of minder. Dat is natuurlijk een smak geld (grosso modo een kwart van het Belgische BNP) en niemand zegt dat je daar licht overheen moet gaan, maar in het licht van de oorlogen is dat schoorvoeten over een paar tientallen miljarden lichtelijk pervers. Veel van dezelfde lui die het een een budgettaire doodzonde vinden om enkele tientallen miljarden meer uit te geven aan gezondheidszorg, vinden het namelijk niet meer dan normaal om nog veel meer geld tegen een oorlog aan te gooien waarvan iedereen zich het begin herinnert, maar niemand het einde kan of durft te voorspellen.

Even recapituleren: de oorlog in Afghanistan was het rechtstreekse antwoord op de aanslagen van 11 september 2001. Het oorspronkelijke oorlogsdoel was het elimineren van Al-Qaeda en de Taliban in Afghanistan. Dat werd nog voor eind 2001 bereikt. Acht jaar na dato is het echter nog steeds niet duidelijk waar de VS nu eigenlijk heen willen met Afghanistan. Sterker nog: de situatie daar ging de laatste maanden van kwaad naar erger.

President Obama beloofde vorige week in Tokyo dat hij snel zal beslissen of hij al dan niet tienduizenden bijkomende soldaten naar Afghanistan stuurt. Wat het uiteindelijk wordt, is koffiedik kijken. Binnen zijn regering is er de laatste maanden alleszins heftig gediscussieerd.

In het ene kamp zitten de de topmilitairen die, uiteraard, meer troepen willen. Of zij na al die jaren nu ook een exitstrategie hebben, is niet duidelijk. In het andere kamp, rond vice-president Joe Biden en nu ook Karl Eikenberry, de Amerikaanse ambassadeur in Kaboel, vraagt men zich af of het niet stilaan tijd is om de inspanning in Afghanistan af te bouwen tot een strikte antiterreurmissie.

De op een corrupte farce uitgedraaide recente Afghaanse presidentsverkiezing is een bijkomend argument om te stellen dat het stilaan welletjes is geweest met nation building tegen beter weten in. Het aantal gesneuvelde Amerikanen in Afghanistan blijft ondertussen stijgen.

Beleidsmakers in Washington moeten zich dus wel afvragen waar ze eigenlijk mee bezig zijn. Op 9/11 vielen in New York, Washington en Pennsylvania drieduizend slachtoffers. Dat is een fractie van het aantal Amerikanen dat sterft bij gebrek aan gezondheidszorg.

Recent onderzoek van de Harvard-universiteit toont aan dat elk jaar 45.000 Amerikanen sterven omdat ze geen ziekteverzekering hebben. Vijftien 9/11's per jaar, met andere woorden, en grosso modo 360.000 doden sinds de aanslagen. Zelfs de strafste terrorist zou bijzonder hard zijn best moeten doen om zo"n dodental bij elkaar te moorden. Hoe dwingend de zaken in Afghanistan ook zijn, Washington doet er dus goed aan om duchtig over zijn prioriteiten na te denken.

Het is natuurlijk niet helemaal eerlijk om die twee zaken zomaar aan elkaar vast te klinken. Formeel hebben ze niks met elkaar te maken. Oorlogen hebben bovendien de vervelende hebbelijkheid om de politici te gaan gaan controleren in plaats van andersom. Zie ook: Vietnam. Obama dreigt dus sowieso meegezogen te worden in een escalatielogica waarin steeds meer troepen voor steeds minder tastbare resultaten zorgen, wat er ondertussen ook met de ziekteverzekering gebeurt.

Maar toch. Moreel zijn beide vraagstukken moeilijk los te zien van elkaar. Barack Obama werd verkozen op basis van de mantra "change". Als hij niet uitkijkt, dreigt hij te eindigen als de zoveelste president die geen einde maakte aan het schandaal dat de Amerikaanse gezondheidszorg is, maar het geld dat hij daaraan had kunnen besteden gebruikte om zijn land nog meer vast te rijden in een oorlog zonder einde. Precies wat Bush ook gedaan zou hebben, met andere woorden. En dat is nou net niét de verandering die zijn kiezers wilden.