Tussenstand: Villa 'Rustige Vastheid' kan nog wel even wachten

Een snelle fin de carrière zit er niet meer in voor Herman Van Rompuy, meent Bart Eeckhout, chef politiek van De Morgen. Ofwel mag hij volgende week gehoor geven aan zijn Europese roeping, met 2,5 tot 5 jaar werkzekerheid tot gevolg. Ofwel blijft hij premier en kan zijn partij stilaan niet anders meer dan de zo bejubelde Van Rompuy in 2011 opnieuw als kandidaat-premier in stelling brengen.

Een week, zo wil het cliché, is een eeuwigheid in de politiek. Dat geldt bij uitstek voor de week die voor Herman Van Rompuy volgende donderdag eindigt op het "early dinner" in het Justus Lipsiusgebouw dat de Zweedse EU-voorzitter aan zijn 26 collegae staats- en regeringsleiders aanbiedt. Daar, bij een maaltijd van naar verluidt matige kwaliteit, zal beslist worden over het eerste permanente presidentschap van de Europese Unie en dus over de politieke toekomst van de huidige premier van dit land. Ogenschijnlijk blijft Herman Van Rompuy sereen onder de aanhoudende berichten over zijn mogelijke promotie. Maar op zijn kabinet wordt wel degelijk elke in Europa verroerende grasspriet geobserveerd en gedecodeerd.

Van Rompuy mag dan zweren dat hij geen enkel diplomatiek initiatief onderneemt om zijn aspiraties kracht bij te zetten, het valt toch op dat ook de vaderlandse diplomaten op fluistertoon hun woordje meespinnen in de dissonante koorzang van geruchten. Stapt David Miliband - als Britse socialist de perfecte partner voor een Belgische christendemocraat - uit de koers als kandidaat voor de topjob op Buitenlandse Zaken? Dan zijn de Belgen er als de kippen bij om te suggereren dat er nog een Britse Labourkandidaat genoemd wordt met Catherine Ashton, huidig eurocommissaris voor Handel. En nog een vrouw bovendien, alleman content!

Leterme verspreekt zich
Tergend dichtbij, en toch zo veraf. Zoals in die klassieke U2-song moet Van Rompuy zich dezer dagen voelen: "Faraway, so close/ Up with the static and the radio waves/ With satellite television/ You can go anywhere/ Miami, New Orleans, London, Belfast and Berlin." Voorlopig zit hij nog gewoon in de Wetstraat 16, en met nog vijf lange dagen voor de deadline van donderdag neemt de kans dat hij daar blijft zitten ook weer wat toe. Om de gedachten te verzetten riep de premier zijn regering gisteren bijeen op een extra ministerraad op Hertoginnedal. Thema: de voorbereiding van het Belgische EU-voorzitterschap in de tweede helft van 2010. In een nogal aparte sfeer vergaderden de ministers er over hun plannen voor de toekomst, onder leiding van de man die straks misschien wel de echte voorzitter van Europa mag worden. Een verspreking, zoals die van Yves Leterme die Van Rompuy per ongeluk als "president" aansprak, zorgt dan al snel voor een jolige ontlading.

En als Van Rompuy op het eind van de dag eerste minister blijft, is dat dan zo'n catastrofe? Voor hemzelf allerminst. Van Rompuy is Verhofstadt anno 2004 niet. De toenmalige VLD-premier had zodanig zijn zinnen gezet op het voorzitterschap van de Europese Commissie dat hij zich nadien nog moeilijk kon opladen voor de binnenlandse politiek van alledag. Tot woede van PS-voorzitter Elio Di Rupo had Verhofstadt met Patrick Dewael zelfs al een opvolger in zijn regering aan boord gehesen. Met zijn gefnuikte persoonlijke ambities bracht Verhofstadt uiteindelijk zichzelf, zijn partij en de hele paarse constructie ten val.

Underdog
Dan past de vergelijking met Jean-Luc Dehaene, die tien jaar eerder in Korfoe ook als topfavoriet te pletter liep op een Brits veto, beter. Dehaene vloekte eens hartsgrondig en ging weer aan het werk, om uit te groeien tot een van de populairste politici van het land. Met dank aan de RTBF en... Oranje. De Franstalige omroep mocht daags na de top in Korfoe een reportage draaien ten huize Dehaene, waar het volk zijn leider kon aanschouwen, met zijn echtgenote en een biertje in de sofa supporterend (in keurig Frans nog wel) voor de Rode Duivels die op het WK voetbal Nederland partij gaven. België won, Dehaene verloor, het land koesterde zijn underdog.

Het valt op dat Van Rompuy in het oog van het publiek dezelfde metamorfose ondergaat als Dehaene destijds. Respect voor hun politieke kunde was er altijd al, maar populair werden ze daar niet echt mee, zelfs niet toen ze al premier geworden waren. Tot Europa aan de deur kwam kloppen, en de Belgen zich collectief verwarmden aan de internationale lof voor hun regeringsleider. Bleef Van Rompuy tot dusver een soort huisbewaarder die eerste minister werd omdat iemand het nu eenmaal moet doen, dan is hij sinds een kleine twee weken ook echt de eerste politicus van het land. Zoals sp.a'ster Kathleen Van Brempt in De zevende dag aanstipte, heeft Herman Van Rompuy hoe dan ook de beste denkbare promotiecampagne in de schoot geworpen gekregen.

Dat alles plaatst de strategen van zijn partij stilaan voor een onverwacht dilemma. Want als Van Rompuy zijn regeerperiode als premier gewoon uitdoet, wie zal hem dan verhinderen om in 2011 naar de kiezer te gaan als kopman van CD&V en logische eerste kandidaat om zichzelf op te volgen? Leek Van Rompuy enigszins tegen zijn zin en met een tijdelijk contract tot 2011 aan zijn taak begonnen te zijn, dan is gaandeweg de goesting gegroeid om er nog een termijn bij te doen.

Binnen en buiten zijn partij kon men hem al horen zeggen dat "we" in 2012 nog eens naar het desastreuze financiële kader van het land zullen moeten kijken of dat "we" dan misschien wel een grote staatshervorming kunnen afwerken. Die eerste persoon meervoud illustreert dat Van Rompuy nog niet meteen van plan is om zich terug te trekken thuis in Sint-Genesius-Rode in zijn villa "Rustige Vastheid". De hype die hij nu doormaakt, biedt hem daarbij de gelegenheid om zichzelf eindelijk eens als echt boegbeeld te testen aan de stembus.

Aan de CD&V-top zullen er niet veel zijn die Van Rompuy zijn ambitie zullen ontzeggen als hij in 2011 nog altijd premier is. Met zijn "rustige vastheid" heeft Van Rompuy op meesterlijke wijze het aloude "goed bestuur" herijkt voor de om stabiliteit smekende crisisjaren. Het poëziecitaat "Rustige vastheid" - er verschijnt nauwelijks nog een politiek commentaarstuk zonder toespeling op de term - is zonder meer een retorisch briljante vondst, met dezelfde perceptiewaarde als de "actieve welvaartstaat" van Verhofstadt.

Nu al legt CD&V daarmee een claim op de kanseliersbonus in 2011. De term verhult perfect een beleid dat nochtans allerminst uitblinkt in daadkracht. De drie werven die Van Rompuy als afgewerkt beschouwt, liggen er in werkelijkheid belabberd bij: de meerjarenbegroting (werf 1) voldoet nog altijd niet voor Europa, het gebrek aan opvang voor asielzoekers (werf 2) krijgt met de opkomende winterkoude stilaan de omvang van een humanitaire crisis en het uitstel van de kernuitstap (werf 3) werd tegen een dumpingprijs verkocht aan Suez.

Contract als premier vervullen
Het lijkt de premier nauwelijks te deren. Wat vooropstaat, is het beeld van een serene en eendrachtig werkende coalitie. Dat Open Vld, om haar interne leiderschapscrisis te overleven, nu inzet op hetzelfde behoud van stabiliteit is daarbij een bonus. Het laat Van Rompuy alleszins toe om voorzichtig de laatste werven aan te vatten: de splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde en de (kleine) staatshervorming. Harde noten om kraken, maar niet onmogelijk. Voor beide werven tekende Verhofstadt nog een haalbare maar vooralsnog onuitgevoerde blauwdruk uit. Ons zal het niet verbazen als die plannen in het voorjaar alsnog weer vanonder het stof worden gehaald. Een premier die aldus kan beweren dat hij zijn contract heeft vervuld, mag goede hoop koesteren dat hij zichzelf kan opvolgen. Zeker als hij met dank aan een half jaar Europees voorzitterschap vlak voor de verkiezingen de huidige Europese hype levendig kan houden.

Dat alles is bijzonder slecht nieuws voor één man: Yves Leterme. What if... Een week geleden mocht Leterme nog de droom koesteren dat hij snel weer premier kon worden. What if... Misschien loopt Leterme donderdagnacht weg van de EU-top in de wetenschap dat Van Rompuy nog veel langer dan 2011 de eerste kandidaat-premier van zijn partij blijft.