Hendrik Vuye stelt dat geschorste sporters de grondwet aan hun kant hebben. Hendrik Vuye is professor staatsrecht en rechten van de mens (Universiteit Namen).

De dopingjacht moet een wettelijke grondslag hebben, een legitiem doel nastreven en proportioneel zijn. "Maar geregeld loopt het mis", schrijft Hendrik Vuye.

De schorsing van de tennissers Wickmayer en Malisse door het Vlaams Dopingtribunaal doet heel wat stof opwaaien. Volgens sommigen gaat het om een te strikte toepassing van de regeltjes, anderen stellen dat topsporters de prijs kennen die op overtredingen staat.

Zit het echter niet fout met de regeltjes? Het antidopingbeleid zoals dit op heden door het Wereldantidopingagentschap (WADA), de sportfederaties en de Vlaamse Gemeenschap wordt gevoerd, is in strijd met meerdere fundamentele rechtsregels.

Een dopingcontrole is een inmenging in het privéleven van de sporter. Dat privéleven wordt beschermd door art. 22 Grondwet en art. 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Dat impliceert dat de dopingjacht (1) een wettelijke grondslag moet hebben, (2) een legitiem doel moet nastreven en (3) proportioneel moet zijn. In Vlaanderen biedt het decreet van 13 juli 2007 inzake medisch en ethisch verantwoorde sportbeoefening een wettelijke grondslag. Met beide andere voorwaarden loopt het echter geregeld fout.

Niemand zal ontkennen dat het bestrijden van doping een legitiem doel nastreeft. Dat impliceert geenszins dat alles kan. Een controle mag alleen gebeuren met de finaliteit om dopinggebruik op te sporen. Dat is echter niet altijd het geval. Zo bijvoorbeeld werd Tom Boonen tot tweemaal toe betrapt op cocaïne buiten competitie door de Vlaamse Gemeenschap. Heeft de Vlaamse Gemeenschap wel het recht om te screenen op cocaïne wanneer het gaat om een controle buiten competitie? Het antwoord op die vraag is duidelijk negatief. Buiten competitie is cocaïne geen verboden product en door een niet verboden product op te sporen, miskent de Vlaamse Gemeenschap het finaliteitsbeginsel.

Het gevoerde dopingbeleid moet tevens proportioneel zijn. Op dat punt is het al meermaals fout gelopen. In 2004 besliste het Vlaams Parlement dat de disciplinaire schorsingen van sporters openbaar worden gemaakt op de webstek www.dopinglijn.be. Dat regeltje werd vernietigd door het Grondwettelijk Hof (nr. 16/2005), daar de verspreiding van persoonsgegevens op een voor iedereen toegankelijke website buiten verhouding staat tot het beoogde doel. Bjorn Leukemans werd in 2008 voor twee jaar geschorst omdat hij, na overleg met zijn ploegarts, een middel had genomen. Die beslissing werd vernietigd door de Raad van State (nr. 182.864). De verantwoordelijkheid van de wielrenner is immers verregaand getemperd wanneer hij zich wendt tot de ploegarts en een straf van twee jaar is dan ook buiten verhouding.

Dit is de kern van het probleem. De regeltjes zijn vaak niet proportioneel ten opzichte van het beoogde doel. De whereabouts vergeten in te vullen: tarief 1 jaar. Een eerste dopingovertreding: tarief 2 jaar. Wielrenners moeten na hun straf nog twee bijkomende jaren wachten vooraleer ze weer bij een ProTourploeg aan de slag kunnen. In geval van recidive: levenslang. Die sancties zijn buitensporig en laten geen ruimte voor afweging van omstandigheden.

De negentiende eeuw kende de werkboekjes voor de arbeiders. Dat boekje was een werkvergunning waarin iedere werkgever bij het beëindigen van de arbeidsovereenkomst een appreciatie schreef. Het diende voorgelegd aan de toekomstige werkgever. De afschaffing van dat boekje was een grote stap in de sociale ontvoogding. De werkboekjes zijn echter terug. Kan men sporters zomaar verplichten hun DNA af te staan? Kan men hen zomaar verplichten om steeds te melden waar ze verblijven met het oog op dopingcontroles (de "whereabouts")? En wat met het biologisch paspoort, dreigt dat niet het werkboekje van de topsporter te worden? Dit is buiten verhouding tot het beoogde doel.

Hoger beroep
Ook andere fundamentele rechten worden geschonden. Tegen een uitspraak van het Vlaams Dopingtribunaal kan men enkel in beroep gaan bij het Internationaal Sporttribunaal TAS. Dat is een zeer dure procedure (zie de tarieven: www.tas-cas.org). Bovendien betekent dit dat de Vlaamse elitesporter zich voor het Vlaams dopingtribunaal dient te verdedigen in het Nederlands, maar in hoger beroep moet opteren voor Frans of Engels. En dat binnen dezelfde procedure! Dat is toch geen eerlijk proces? Men belet op een onnodige wijze de toegang tot het hoger beroep.

Recht moet geschieden binnen een redelijke termijn: justice delayed, justice denied. Rekening houdend met de duur van een loopbaan als elitesporter is deze regel bijzonder belangrijk. Ook hier loopt het fout, zelfs voor diegenen die worden vrijgesproken. Rutger Beke en Ilyo Keisse moesten elf maanden wachten op hun vrijspraak. Een eeuwigheid voor een elitesporter.

Wat we zelf doen, doen we nog harder, moet het Vlaams Dopingtribunaal gedacht hebben. Dit pas opgerichte orgaan velde inzake Wickmayer en Malisse zijn eerste uitspraken. Alle redelijkheid en menselijkheid ontbreekt. Dit is helaas een probleem waar Vlaanderen wel vaker mee te kampen heeft. Goed bestuur is snel en efficiënt, maar doordacht hoeft het niet te zijn. Het kan nog erger dan wat beide tennissers overkomt. Kurt Hovelynck kreeg een brief van de UCI omdat hij zijn whereabouts niet invulde, terwijl hij in het ziekenhuis in een coma lag na een zware val op training. Kevin Van Impe moest plassen van een Vlaams dopingcontroleur terwijl hij de crematie van zijn zoontje aan het regelen was. Hard Vlaanderen, arm Vlaanderen.

Het is hoog tijd dat de overheden de WADA-waanzin een halt toeroepen en zorgen voor procedures die in overeenstemming zijn met de fundamentele rechten van elke staatsburger. Ook topsporters zijn staatsburgers met rechten.

Wickmayer heeft inmiddels al stappen aangekondigd, zowel bij een Belgische rechtbank en het TAS als op termijn ook voor het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. In het licht van de ruime interpretatie van het recht op privacy maakt zij voor het Europees Hof een bijzonder grote kans om gelijk te halen.