Tref scientology in het hart

Luc Willems is jurist. Hij is de gewezen verslaggever van de parlementaire onderzoekscommissie naar de sekten en oud-senator voor Open Vld.

De scientologykerk liep deze week in Frankrijk een veroordeling op wegens georganiseerde oplichting en ligt ook in de VS onder vuur door getuigenissen van ex-leden. Hoe staat het met scientology in België, waar enkele rechtszaken tegen de sekte hangende zijn? Luc Willems heeft zich jarenlang met het probleem van de sekten beziggehouden: 'Politiediensten en parketten beschikken nog steeds niet over het gepaste arsenaal om de dubieuze en laakbare praktijken van bepaalde sekten te kunnen bestrijden'.

De veroordeling van de Church of Scientology door een Parijse rechtbank en de toenemende vloed aan getuigenissen van gewezen aanhangers, stelt het debat over de aanpak van schadelijke sekten opnieuw op scherp. De macht die deze organisaties over mensen willen verwerven tast de basisrechten en -vrijheden aan. Vraag is dan ook in welke mate de overheid moet ingrijpen als dergelijke totalitaire groepen de vrije wil van burgers in de kiem smoren.
 
De meningen hierover zijn verdeeld: de enen menen dat elke meerderjarige voor zichzelf maar moet uitmaken hoe hij zijn leven inricht, anderen menen dat mensen die door manipulatie in nood gebracht worden, moeten kunnen rekenen op tussenkomst van de overheid.
 
In de consumentenbescherming is reeds in de jaren zeventig de keuze gemaakt. De overheid heeft regels en handhaving op punt gesteld om consumenten te beschermen tegen manipulatie en misleidende verkoopspraktijken. Hier is duidelijk gekozen voor de bescherming van het individu boven de ongebreidelde contractvrijheid. En met succes.
 
Onderdompeling
In de wereld van scientology werpt dezelfde vraag zich op. Scientology ronselt volgelingen via persoonlijke contacten of mantelorganisaties. Aan het potentiële slachtoffer wordt een diepgravende persoonlijkheidstest voorgelegd. De resulaten van deze test zijn steeds gelijklopend: er zijn een aantal problemen, maar deze kunnen aangepakt worden via scientology. Het potentiële sektelid krijgt daarna een cursus communicatie aangeboden die haast niets kost of zelfs gratis is. Daarna volgt een nieuwe cursus die wat meer kost en voor men het weet is men ondergedompeld in de Church of Scientology en betaalt men peperdure cursussen met bedenkelijke inhoud en zonder resultaten.
 
Zolang dit in alle vrijheid en volle bewustzijn gebeurt, is er op zich nog geen probleem. De overheid moet niet over elke schouder staan meekijken. Langzaamaan neemt de organisatie echter de controle over het persoonlijk leven over. Dan wordt het link. Kan de volgeling er nog op elk moment uitstappen als hij dat wil? Respecteert scientology die keuze ? Laat men de ex-volgeling rustig zijn leven opnieuw uitbouwen? Daar heeft scientology de vele getuigenissen van slachtoffers tegen. De slachtoffers verspelen snel 50.000 euro en halen daarmee hun leven ondersteboven. Ze gaan schulden aan om verder in de running te kunnen blijven.
 
Bij analyse stelt men vast dat het vooral mensen zijn die een persoonlijke crisis doormaken die kopje-onder gaan. Bij een stukgelopen relatie, jobverlies of eenzaamheid is men vatbaar voor de goedgevoelcursussen. De gevolgen op relationeel en financieel vlak zijn dramatisch. Dezelfde problemen stellen zich bij andere religieuze en therapeutische sekten.
 
Regenen in Parijs

De parlementaire onderzoekscommissie naar sekten heeft in 1997 een reeks disfuncties in wetgeving en administratie vastgelegd. Ondanks de hevige kritiek uit sektenland werd het gros van de aanbevelingen in wetgeving en richtlijnen omgezet én operationeel gemaakt. Kroon op het werk was het onafhankelijke IACSSO, het adviescentrum dat het ruime publiek informeert over sekten in ons land. De aanpak van de schadelijke sekten werd efficiënter en er volgde een aantal veroordelingen. Eén aanbeveling is tot op heden dode letter gebleven, namelijk het strafbaarstellen van de corebusiness van de sekten: de mentale destabilisatie van personen en het misbruik van personen in een verzwakte positie. Frankrijk kent sinds 2001 de wet About-Picard die deze uitwassen aanpakt.
 
Deze stafbaarstelling maakt het mogelijk voor parketten om proactief onderzoek te verrichten en voor de rechtbanken om ernstige inbreuken te veroordelen. In België moet het openbaar ministerie zich beroepen op meer algemene misdrijven zoals valsheid in geschrifte, misbruik van vertrouwen, afpersing, heling, diefstal, laster en eerroof of onwettige beoefening van de geneeskunde. De harde kern van de activiteit, het misbruik maken van de psychische zwakte van bepaalde groepen mensen, blijft buiten schot. Een doordachte en efficiënte wetgeving is immers onontbeerlijk om bepaalde zaken te kunnen aanpakken. Politiediensten en parketten beschikken tot op heden niet over het gepaste wetgevend arsenaal om de dubieuze en laakbare praktijken van bepaalde sekten te kunnen bestrijden.
 
Druppelen in Brussel
Het draagvlak om deze stafbaarstelling op te nemen in het Strafwetboek is met de jaren aanzienlijk vergroot. Er waren de adviezen van de parlementaire opvolgingscommissie in 2005 en het IACSSO die aangaven dat er een ruime steun over de verschillende politieke families heen bestaat. Verschillende wetsvoorstellen werden ingediend en minister van Justitie Onkelinkx (PS) diende hierover een wetsontwerp in. De parlementaire behandeling bleef echter uit.
Nu het regent in Parijs, is het misschien het moment om het te laten druppelen in Brussel.