De nieuwe heffing op de banken is spelen met vuur

Paul De Grauwe, econoom aan de KU Leuven, ziet verbijsterd hoe regering een miskleun maakt van een 'goed idee'.

Toen hij het nieuws hoorde dat de overheid beslist had de banken te laten bijdragen aan de schatkist, reageerde Paul De Grauwe enthousiast (DM 14/10). Tenminste, tot hij de kleine letters las. 'Mijn enthousiasme sloeg om in verbijstering.'

Bankieren is een risicovolle activiteit. Als de banken over de kop gaan, komt de overheid tussen om ze te redden. Dat kost een bom geld; geld dat de belastingbetalers moeten ophoesten. Het was dan ook een heel goed idee om de banken een verzekeringspremie te doen storten in de schatkist, ook in normale tijden als er geen gevaar voor financiële crisissen lijkt te bestaan. Zoals het ook logisch is dat een huiseigenaar een premie moet betalen voor zijn brandverzekering, ook wanneer er geen brand uitbreekt.
 
Dat was de idee. Ik was dan ook enthousiast toen ik het nieuws hoorde dat de overheid beslist had deze idee concrete vorm te geven in het begrotingsontwerp. Totdat ik de 'kleine letters' las. Mijn enthousiasme sloeg om in verbijstering.
 
Veronderstel even dat een verzekeringsmaatschappij een brandverzekering afsluit met een huiseigenaar die een huis bezit met een garage. In de garage stockeert de eigenaar brandbare producten. De verzekeringsmaatschappij weet dat, maar houdt daar absoluut geen rekening mee in het berekenen van de premie en verbindt zich ertoe om bij brand de eigenaar de volledige waarde van het huis, inclusief van de garage, uit te betalen. Waanzinnig zul je denken.
 
Dat is precies wat de regering heeft beslist in verband met de verzekeringspremie die de banken moeten betalen. De banken verkrijgen hun middelen uit twee verschillende bronnen. De eerste zijn de deposito's en spaarrekeningen van de cliënten; de tweede zijn de middelen die de banken halen in de inter-bank markt (de interbancaire deposito's). De eerste is een relatief stabiele bron van middelen; de tweede is erg volatiel (en dus gevaarlijk). Wat doet de overheid nu? You guessed it: op de interbancaire deposito's moeten de banken géén verzekeringspremie betalen, wel op de stabiele middelen die de spaarders aan de banken aanbieden. Wat een aberratie.
 
Het is nogal voorspelbaar wat de banken nu zullen doen. Vermits de middelen die ze verkrijgen van de spaarders duurder worden, zullen ze een groter deel van hun middelen gaan halen in de meer volatiele inter-bank markt. Met andere woorden, de banken zullen meer risico's nemen. En de kans van een toekomstige bankencrisis is groter geworden.
 
Boerenverstand zegt dat het heel gemakkelijk anders had gekund. De overheid had alle deposito's (inclusief interbancaire) kunnen onderwerpen aan een verzekeringspremie. In feite had ze ook verder kunnen gaan en de interbancaire deposito's kunnen onderwerpen aan een hogere verzekeringspremie omdat deze deposito's riskanter zijn. Ze doet exact het omgekeerde en geeft een volledige vrijstelling voor deze risicovolle deposito's.
 
Methode in de waanzin
Mijn eerste reactie na het lezen van de kleine letters was dat dit het zoveelste voorbeeld was van grote blunders in de politiek. Toen ik begon te reflecteren over het waarom van zoveel stupiditeit viel mijn frank. Het was helemaal niet stupide. Of zoals Polonius zei over Hamlet: 'There is method in his madness'.
 
Wat is de methode in de waanzin? Hier is mijn hypothese. De banken weten dat ze de premie op deposito's en spaarrekeningen relatief gemakkelijk zullen kunnen afwentelen op de spaarders, precies omdat deze relatief trouw blijven aan dergelijke spaarproducten. De banken zullen veel meer moeite hebben om hetzelfde te doen met interbancaire deposito's. Deze verdwijnen bij de minste beweging van rendementen. De premies op de interbancaire deposito's zullen ze dus grotendeels zelf moeten betalen. De banken die hadden ingezien dat een premiesysteem onvermijdelijk was, hebben hard gelobbyd dat deze premies alleen op de stabiele deposito's en spaarrekeningen zouden geheven worden, en dus zeker niet op interbancaire deposito's. En ze zijn daar magistraal in geslaagd. Voor de zoveelste keer wordt de overheid ingeblikt door de banken.
 
Vooral door de grote banken. Het initieel voorstel van verzekeringspremies was dat deze premies progressief zouden zijn. Dus het percent van de premie zou stijgen met de omvang van de totale deposito's van de banken. De reden is heel eenvoudig. Het zijn vooral de grote banken die risico's creëren voor het banksysteem in zijn geheel, en die dus de overheid dwingen hulp te bieden. De logica wil dus dat de grote banken een hoger percent premie zouden betalen. Maar dat is niet gebeurd. De kleine banken die veel minder risico's creëren zullen proportioneel evenveel betalen als de grote banken.
 
De overheid is er in geslaagd een uitstekend idee om te vormen tot een gevaarlijke miskleun. Een miskleun die niet alleen onrechtvaardig is maar die ook de risico's op een toekomstige bankencrisis verhoogt. Ze doet dit niet ten gevolge van incompetentie. Integendeel. There is a method in the madness.