Afgelopen weekend begonnen radiozender Q-music en televisiestation Jim met een nieuwe top veertig die niet alleen volgens objectieve verkoopcijfers wordt samengesteld. Bart Steenhaut, muziekjournalist bij De Morgen, legt uit waarom dat geen goede zaak is.

Afgelopen weekend hebben radiozender Q-music en televisiestation Jim voor het eerst een nieuwe hitlijst uitgezonden. Eentje die, zoals ze in een gezamenlijk communiqué beweren, verder kijkt dan de verkoopcijfers alleen. Daar valt op zich wat voor te zeggen. Het is geen geheim dan de omzet van platenindustrie de voorbije tien jaar sneller de diepte instuikt dan je benjigewijs van een brug kan springen, terwijl de interesse voor popmuziek bij het grote publiek geenszins is afgenomen.

Op het eerste gezicht klinkt de samenstelling van de nieuwe top veertig best plausibel. Naast de reguliere verkoop doet men beroep op een panel van Vlaamse luisteraars wiens persoonlijke smaak mee verrekend wordt in het eindresultaat. Daarnaast houdt men ook het aantal keer bij dat ieder nummer op JOE fm, Stubru, MNM, Radio 2, JIM en TMF op de playlist opduikt. De redenering is dat er zo een lijst ontstaat - de top 40 hitlist- die representatief is voor wat er écht leeft. Met permissie: dat vind ik een groteske, zelfs aanmatigende stelling. Vooreerst is het publiek dat echt singles koopt beperkt en bovendien erg leeftijdsgebonden. Wanneer hebt u bijvoorbeeld zelf voor het laatst een single gekocht? Of legaal gedownload? Precies.
 
Dat panel van luisteraars wil ik ook nog wel eens zien. Samengesteld uit evenveel mannen en vrouwen, waarvan de helft hoger is opgeleid en de andere helft mooi niet. Daar zijn ze druk mee geweest. Nooit geweten dat je studierichting een doorslaggevende stempel op je muzikale voorkeuren drukt. Hoelang moet je bijvoorbeeld doorgeleerd hebben om de nieuwe van K3 goed te vinden? Of de jongste single van Black Eyed Peas?
 
Wie vaak naar concerten gaat - en het toeval wil dat me dat wel eens overkomt - merkt dat het wonderlijke van popmuziek net is dat er geen peil op te trekken valt. Ga naar Graspop en je komt er alle leeftijden en alle sociale klassen tegen. Tot ministers en voormalige hoofdredacteurs van Het Nieuwsblad toe. Als Editors straks in een vol Vorst Nationaal optreden, worden de eerste rijen vast gevuld met jonge meisjes die de zanger een mooie jongen vinden, maar daarachter staan net zo goed twintigers, dertigers en zelfs veertigers en vijftigers die in de groep echo's van de muziek terugvinden waar ze begin jaren tachtig mee zijn opgegroeid.
 
Op de koop toe gaat er geen week voorbij zonder dat er in België bands voor uitverkochte zalen staan wier muziek je zelden of nooit op de radio hoort, en naarmate de zenders verder geformatteerd worden, groeit de kloof tussen wat ze draaien en wat het publiek echt goed vindt. Een voorbeeld? Sigur Ros sloot vorig jaar zowel Rock Werchter als Pukkelpop af, én speelde voor een vol huis in Vorst Nationaal. Dat is samen goed voor Heel Veel Volk, en allemaal gingen ze uit hun dak bij 'Gobbledigook'. Waanzinnig populair dus, maar de single heeft in geen enkele airplay- of verkooplijst op één gestaan. Ik durf te betwijfelen of het op Q-music een grote hit is geweest.
 
En dat zal met de nieuwe top veertig niet veranderen. Integendeel: precies doordat airplay nu even belangrijk is als verkoop zal de eenheidsworst nog groter zijn. Het is geen toeval dat uitgerekend de programmatie van Radio 1 niet in rekening wordt gebracht, zowat de enige zender die nog echt een eigen profiel heeft, en niet louter nummers draait waarvan de platenfirma beslist heeft dat het singles moeten worden. In plaats daarvan breidt de invloed van de mainstreamzenders nog verder uit. En dat kan alleen tot nog meer verschraling leiden. Wat de luisteraars van Q-music en JoeFM goed mochten vinden werd al langer door één en dezelfde man bepaald, én daardoor krijgt die nu ook nog eens een belangrijke stem in wat wel en wat niet in de nieuwe top veertig komt.
 
Ik zou er nooit aan denken om de integriteit van Johan Notebaert in twijfel te trekken, maar zelfs een blinde ziet dat dergelijke machtsconcentratie de deur openzet voor manipulaties allerhande. Voor je het weet ontstaan er weer toestanden waar radiomakers betaald worden om plaatjes te draaien, zoals dat in de jaren vijftig ook gebeurde. En wedden dat de smaak van het grote publiek in de loop van de volgende weken als bij wonder verder zal opschuiven naar wat op die twee zenders wordt gedraaid? En dat Belgische platenfirma's hun artiesten net zolang zullen kneden tot ze in dat profiel passen? Zullen die dan echt representatief zijn voor wat we met z'n allen goed vinden in Vlaanderen? Ik voel me alvast niet aangesproken.