Carl Devos kijkt reikhalzend uit naar de toekomstplannen van de partijtop van de Vlaamse socialisten. Devos is politicoloog aan de faculteit politieke en sociale wetenschappen van de Universiteit Gent.Tijdens de vorige regionale verkiezingen behaalde sp.aontgoochelende resultaten maar de partij lijkt na deze nederlaag gewoon over te gaan tot de orde van de dag. Nu stelt Carl Devos de vraag: "Wat is sp.a?"

De affaire VDB is de minste zorg van Caroline Gennez. Uiteraard is er oprechte steun voor Vandenbroucke, maar nogal wat van zijn verdedigers proberen vooral de partijtop te treffen. Dat komt omdat wantrouwen dat al lang en diep in het partijweefsel zit er maar niet wegraakt, omdat de verkiezingsnederlaag niet verwerkt is en omdat de top precies geen lering wil trekken uit de afgang van 7 juni. "We moeten samen aan de toekomst bouwen", is bovenaan te horen. Maar welke toekomst? Met wie?

Groen! stelt zichzelf existentieel in vraag. Open Vld denkt fors na over hoe de liberale boodschap beter verkocht kan worden en kondigt daarover strategische veranderingen aan. Zelfs Vlaams Belang vraagt zich in stilte af hoe verder moet, als een radicale antivreemdelingenpartij of als een bredere, wat zachtere rechts-conservatieve partij? LDD zoekt interne, organisatorische versterking en mikt met een boek over immigratie op een nieuwe verhaallijn en verdieping.

Al deze partijen hebben met sp.a gemeen dat ze het tijdens de vorige regionale verkiezingen slecht of minder goed dan verwacht deden. Al deze partijen verschillen van sp.a door het feit dat zij wel conclusies lijken te trekken uit hun ontgoochelend kiescijfer, terwijl sp.a eerder de indruk geeft na de desastreuze nederlaag simpelweg over te gaan tot de orde van de dag. Dat zelfbedrog is verleidelijk, omdat het verlies minder diep was dan gepeild, omdat de ramptoeristen langs Open Vld passeerden en omdat de so.a snel weer in de regering zat.

Dat sp.a het Vlaams regeerakkoord schitterend onderhandelde wordt zo vaak herhaald dat het meer mythe dan waarheid moet zijn. Ook het feit dat de sp.a drie ministers heeft kan niet verbergen dat die geenszins zwaar met bevoegdheden bedeeld zijn. Kris Peeters doet er vooral zijn eigen zin. Kortom, ook het parcours na 7 juni is niet om van weggeblazen te worden. Het bochtenwerk in de BAM-oorlog is aan gewone stervelingen zelfs niet meer uit te leggen.

Zieke sociaaldemocratie
De partij zat op 7 juni met een probleem, zoals ze in 2007 met een probleem zat. Ze zal er in 2011 mee blijven zitten, als ondertussen niet drastisch ingegrepen wordt. Overal in Europa is de sociaal-democratie ziek, maar het is so.a die er in Vlaanderen iets moet aan doen.

Twintig "Visie"-congressen, zoals de partij er straks weer een organiseert, zullen niet volstaan. Visie 09 is om allerlei redenen gezond, maar levert geen fundamentele kentering op. Eerder dan alweer een nieuwe keuvelsessie - waarvan alleen de slotspeech van de voorzitter echt relevant is - zou de partij er goed aan doen om eindelijk eens een synthese te maken van de bergen papier en jaren denkwerk die ze het voorbije decennium opstapelde. Geen partij heeft zoveel tijd en energie geïnvesteerd in ideologie en programma, in beginselverklaringen en toekomstcongressen, in een groot onderhoud, ideeënfabriek, een vijfkamp of ander hoogstaand geklets.

Er is binnen de sp.a genoeg gedacht en gepraat over de partij. Het wordt hoog tijd dat enkele smoelen duidelijke lijnen uitzetten, dat sp.a krasse beslissingen neemt en de dubbelzinnigheid over het eigen bestaan achter zich laat. Wat is de sp.a? Een partij van onvervalste socialistische signatuur, dicht bij de vakbond en haar stellingen in bv. het activeringsverhaal, waar sp.a-rood zich thuis voelt, die voor klein links geen gat laat, waar kameraden samen zingen en andere zich wat onwennig voelen of minstens gevraagd worden om zichzelf sociaal-democraat te noemen? Of een centrum-linkse, open, progressieve partij, die zich o.a. door het socialisme laat inspireren en afstand neemt van vakbond en de klassieke socialistische leer? Aan de top is de keuze al jaren geleden gemaakt, die uitvoeren is andere koek.

Ondertussen mag sp.a zich ook eens finaal uitspreken over haar naam. Onder voorzitter Janssens voorzag de partijtop destijds al dat de toenmalige baseline - sociaal-progressief alternatief - op termijn de ware betekenis van de afkorting "sp.a" zou vormen. Stevaert lanceerde PRO, als nieuwe naam voor het kartel sp.a-Spirit. Vande Lanotte wou met zijn "open projectlijsten" de deuren (alweer) helemaal open gooien. Toen Anciaux van Spirit naar de sp.a stapte ontstond in de chaotische discussie over de verandering van de partijnaam of baseline alvast één indruk: sp.a sukkelt met haar eigen vlag. Omdat ze niet in het reine is met haar eigen identiteit.

Al jaren, al decennia wil men bovenaan uitbreken richting centrum, al even lang sleept het mondige deel van de basis en het middenkader zo langzaam mee dat die doorbraak maar niet lukt. Kiezers voelen die onzekerheid en onduidelijkheid, en dus is de sp.a geen aantrekkelijke cluster van herkenbare concepten die elke partij vandaag moet uitstralen. Nochtans zitten ook aan die basis mensen te wachten op leiders die het voortouw nemen. Volgens sommige ingewijden bestaat aan de top een stappenplan. Als er een schema met einddoel zou bestaan, dan is het aangeraden om daar eens mee naar buiten te komen.

Zoals bij de meeste partijen is de basis vaak beginselvaster en radicaler dan de top, die flexibel moet zijn om compromissen te sluiten en niet-leden te overtuigen. De ledeninspraak is belangrijk maar moet haar plek kennen. In een moderne partij is diebeperkt. De tijd is gekomen om dat ook openlijk te zeggen.

Stevaert had destijds het natuurlijke gezag en de visie om sp.a definitief op het spoor van een open, progressieve, sociale partij te zetten waarvan het socialisme een en niet de enige inspiratiebron was. Maar Stevaert had zijn tijd dubbel tegen: hij was moe en werd gouverneur, en het kartel sp.a-Spirit deed het destijds zo goed dat niemand geloofde dat die omvorming nodig was. Vandaag is de tijd rijp om de switch wel te maken. Maar Caroline Gennez heeft nog niet het leiderschap om die fundamentele partijvernieuwing door te zetten. Tenzij het nieuwe collectieve leiderschap uit hun kot komt. De jongens en meisjes die destijds veel in de schoot geworpen kregen moeten nu, zoals in Open Vld, de wacht aflossen en hun partij maken. Quo vadis, sp.a?