Ja of nee in Ierland, niemand wint

Bjorn Koopmans denkt dat de modernisering van de EU sowieso nog een tijd uitblijft. Hij is onderzoeker aan het Instituut voor Internationaal en Europees Beleid aan de KU Leuven.

Vandaag stemmen de Ieren opnieuw over modernisering van de Europese Unie. Björn Koopmans ziet de toekomst enigszins somber in. "Al keuren de Ieren het Verdrag van Lissabon goed, de weg naar Brussel is nog lang".

Vandaag stemmen de Ieren voor de tweede keer over het Verdrag van Lissabon. Vorig jaar in juni bracht iets meer dan de helft van de Ieren zijn of haar stem uit. No (53,4 procent) haalde het van Yes (46,6 procent) met 110.000 stemmen. Volgens opiniepeilingen liggen de voorstanders nu voor op de tegenstanders: 59 procent tegenover 41 procent. Zelfs met een foutenmarge van 3 procent haalt het ja-kamp het dus. Maar dat zeiden de peilers vorig jaar ook al.

De bal ligt zoals gewoonlijk in het kamp van de onbeslisten. Van het weer zal de opkomst alvast niet afhangen: afgezien van een graad of twee frisser zowat hetzelfde als vorig jaar. Maar wel de redenen om voor of tegen te stemmen zullen de uitslag kleuren: het referendum is meer dan ooit een populariteitstest voor de regering in Dublin. En helaas voor Brussel is die niet populair.

Dat is voor het nee-kamp nu eigenlijk een belangrijker motief dan de verkregen garanties op vlak van belastingen, neutraliteit en ethische zaken zoals abortus en het behoud van een Commissaris. Europese steun voor de verzwakte Ierse economie kan misschien een bezorgde twijfelaar over de streep trekken, maar Ierse steun (huursubsidies) aan Europese (vooral Poolse) migranten baart een andere dan weer grotere zorgen.

Over Polen gesproken, president Lech Kaczynski, heeft al aangekondigd dat hij zijn handtekening onder het Verdrag van Lissabon zet zodra de Ieren het goedkeuren. Maar: wordt het Yes, dan betekent dat voor Brussel nog niet We can. Want de Tsjechen liggen dwars.

Lange tussenstop
Niet alleen hebben zes senatoren afgelopen het Grondwettelijk Hof dinsdag verzocht te oordelen of het verdrag omwille van de toegevoegde waarborgen voor Ierland niet opnieuw groen licht moet krijgen van het parlement. Ook de eurosceptische president Václav Klaus kan zijn handtekening nog maanden uitstellen tot... de verkiezingen in Groot-Brittannië, ergens tussen halfweg mei en begin juni volgend jaar. De Conservatieven willen het Verdrag van Lissabon immers aan een volksraadpleging onderwerpen. En tenzij hun leider Cameron in een of ander schandaal verwikkeld zou raken, zullen ze zoals het er nu uitziet de verkiezingen winnen.

Kortom, zelfs al keuren de Ieren het Verdrag van Lissabon vandaag goed, de weg naar Brussel is nog lang. De tussenstop in Praag zou wel eens langer kunnen duren dan gewild. In ieder geval zal het niet meer onder Zweeds EU-voorzitterschap zijn. De Zweden zijn koelbloedig genoeg om niet langer de illusie te koesteren dat de volgende Europese Commissie (het mandaat van de huidige loopt af op 1 november) op basis van de nieuwe regels aangesteld zal worden. Aangezien de oude regels nog van kracht zullen zijn en die onder meer voorschrijven dat er minder dan 27 commissarissen moeten zijn in de volgende Commissie, betekent dat concreet dat niet alle lidstaten nog langer een commissaris zullen afvaardigen. Allicht zal het Zweedse plan erin bestaan om onder de 27 lidstaten de postjes van 26 commissarissen en 1 Hoge Vertegenwoordiger voor het Buitenlands Beleid te verdelen.

Mogelijk zal het Verdrag van Lissabon dus pas in werking treden als België voorzitter is, van juli tot en met december 2010. Aan Herman Van Rompuy (CD&V) dan de kans om zijn nominatie als toekomstige president van de Europese Raad wat glans te geven. Al is er in eigen huis nog flink wat werk aan de winkel om ter voorbereiding van het EU-voorzitterschap federale en regionale overheden op één lijn te krijgen in die beleidsterreinen waar zij bevoegdheden delen.

Wat ook de uitslag van het Iers referendum is, niemand wint. Stemmen de Ieren tegen, dan zullen zij daarvoor een (politieke) prijs betalen. Stemmen zij voor, dan betalen de Tsjechen het gelag. Tenzij die de rekening alsnog doorschuiven naar de Britten en zich achter hun bredere schouders kunnen verbergen. Londen laat zich immers niet zomaar afdreigen als Dublin of Praag: een Ier of een Tsjech hou je nog makkelijk uit de Commissie, een Brit niet. En last but not least is daar de EU zelf. Hervormingen die ook zonder verdragswijziging doorgevoerd konden worden (zoals op vlak van buitenlands beleid), werden nodeloos op de lange baan geschoven, zogezegd om de Ieren niet tegen de borst te stoten.

Of het Verdrag van Lissabon er nu komt of niet, het is hoe dan ook als een trein die serieuze vertraging heeft opgelopen: die komt zo laat dat we al zijn beginnen uit te kijken naar de volgende.