Nee, Jambers werd door ons níet uitgespuwd

Paul Muys maakt komaf met enkele hardnekkige mythes over zijn oud-collega. Muys is een ex-nieuwsanker, journalist en communicatiemanager. Van 1980 tot 1995 was hij samen met William Van Laeken het vaste gezicht van Panorama. Bij het verschijnen van de memoire van Paul Jambers, trancheert Paul Muys de televisienetwerken van zijn oud-collega. 'Het talent van Jambers was dat hij in zijn beste jaren reporter belangrijke onderwerpen verteerbaar wist te maken voor een ruim publiek.'

Het verschijnen van de memoires van Paul Jambers is een geschikt moment om deze oud-collega en vriend te feliciteren met zijn succes, maar ook om eens komaf te maken met een paar hardnekkigemythes.

Nee, Jambers werd niet uitgespuwd door  zijn collega's van de toenmalige Panoramaredactie (toen de VRT nog BRT heette), integendeel. Reportages zoals 'Hete kussen uit Mallorca' of die over Turkse gastarbeiders op vakantie in het Anatolische Emirdag kregen ook van de redactie heel wat bijval. Vooral de originele invalshoek en de frisse aanpak, waarbij Paul focuste op gewone maar zorgvuldig gekozen mensen (liefst een beetje fotogeniek en zo mogelijk welbespraakt) leverden sterke reportages op.

Het opvoeren van getuigen in relevante situaties, het inzoomen op emoties, de voorkeur voor protagonisten waarin de kijker iets van zichzelf herkende: het lijkt heel gewoon nu. Deze humaninterest aanpak lijkt de statische interviews met deskundigen (medici, sociologen, allerhande gezagsdragers) nu wel voorgoed verdrongen te hebben en was van meet af aan zeer succesvol. Maar het was geen uitvinding van Paul, al heeft hij die lijn consequent doorgetrokken.

Spruitjeslucht
Dat succes was belangrijk, want ook in de jaren vóór vtm moest Panorama al voldoende hoog scoren, iets wat vrij aardig lukte. De input van Paul was hoe dan ook welkom. Nooit in de geschiedenis van de omroep heeft een reportage in Vlaanderen meer losgemaakt
dan een verhaal zoals dat over de Milletjassen (een roddel in verband hiermee: de verkoop van de Milletspullen zou prompt na de uitzending in Vlaanderen ineengestuikt zijn, iets wat de toenmalige Belgische importeur, wellicht een Franstalige, maar niet kon begrijpen).

Maar 'Pieken Paultje' was toch lang niet het enige kijkcijferkanon, ook dat is een mythe die bij nader onderzoek niet standhoudt. De hoogste pieken waren wel steevast voor humaninterestreportages. Een en ander belet niet dat er op de redactie soms discussie en meningsverschillen waren. Het tegendeel zou pas verbazend zijn. We hadden hooguit een uur zendtijd per week. Was het niet jammer dat steeds meer van die tijd "verloren ging" aan marginale onderwerpen zoals Clouseau -mania? Verdienden grote dossiers zoals de Bende Van Nijvel, diepergravende Congo -verhalen of de doorlichting van het sociaal en economisch beleid geen voorrang? In die context - eind jaren tachtig moet dat geweest zijn - schreef Walter Zinzen een pamfletje met de titel 'spruitjeslucht' waarin hij mild het gemakkelijk verteerbare infotainment hekelde over onderwerpen die zeer herkenbaar waren voor de doordeweekse kijker. Toch was er een consensus dat er plaats diende te zijn voor dergelijke 'spruitjes'. Maar met ernstigere, diepergravende onderwerpen moesten we de mensen óók kunnen boeien. Deze discussie lijkt wanneer we er nu aan terugdenken haast onwezenlijk. Het waren dan ook andere tijden.

'Verjambersing'
Paul heeft nadien zijn nek uitgestoken met zijn overstap naar de 'commerciëlen'. Voor vtm was hij een gouden aanwinst. De keiharde werker die Jambers was, kon er middels zijn eigen bedrijf zijn eigen visie doorzetten. Het werd een succes. Hij kneedde ook heel wat jongere verslaggevers tot routineuze beoefenaars van het infotainmentgenre. Zijn succes heeft hij zonder meer verdiend, maar toch verwerden zijn reportages en die van zijn medewerkers
langzaam maar zeker tot een opeenvolging van rariteiten (het seksleven van de alcoholverslaafde epilepticus, dát soort onderwerpen), waarvoor ik op de duur geen belangstelling meer kon opbrengen. Maar Paul bleef pieken, ook in Nederland, en de kijker heeft altijd gelijk.

Wie uiteindelijk het pleit heeft gewonnen? Ik zou zeggen: niemand. De kijker alvast niet. Bekijk het huidige versplinterde televisielandschap. De wat langere gefilmde reportage, waarmee de BRT/VRT ooit zo hoog scoorde, is vrijwel verdwenen, zogezegd
wegens te duur. Ook de knowhow om zulke reportages te maken zal onvermijdelijkverdampen. Meestal kopen de omroepen nu dergelijk materiaal in het buitenland.

Maar tussen de niet te tellen talkshows en telenovelles zie ik ook de Jambersreportages niet meer, of het zouden de herhalingen moeten geweest zijn op vtm deze zomer. Wat overblijft is al datgene wat men wel eens ten onrechte onder de noemer 'verjambersing'
samenbrengt: reality- en emotv, met gebruik van straatinterviews, en een exclusief gebruik van humaninteresttechnieken. Dat heb je als kijkcijfers het enige richtsnoer worden. Het talent van Paul Jambers was dat hij in zijn beste jaren als reporter met die aanpak ook belangrijke onderwerpen verteerbaar wist te maken voor een ruim publiek. Al te veel televisiemakers deinzen voor die belangrijke onderwerpen terug of nodigen weer eens dezelfde studiogasten uit. Laat de nieuwe Paul Jambers dus opstaan.