'De Kapellekensbaan' (Louis Paul Boon)

Elke week bespreekt Dirk Leyman een boek uit de reeks 'Parels uit de Nederlandstalige literatuur' dat op zaterdag bij De Morgen aangeboden wordt. Deze week: 'De Kapellekensbaan' van Louis Paul Boon.

"Ik ben een soort seismograaf, ik geef trillingen weer die ik voel. Ik laat de lezer besluiten trekken. Ik beschrijf de wereld zo rot mogelijk, zodat de lezer zegt: 'Godverdomme, dat moet veranderen'. Verder gaat mijn idealisme niet", zo relativeerde Louis Paul Boon ooit in een interview zijn literaire ambitie.

'Tedere anarchist' Boontje had er altijd een handje van weg om zijn talent te minimaliseren. Met 'De Kapellekensbaan' (1953) heeft hij nochtans op onnavolgbare wijze de roman in Vlaanderen compleet vernieuwd. "In dat manuscript, dat voortkronkelt als een lintworm, werd afgerekend met de Literatuur, de literatuur zoals men die dan toe kende", schreef Martin Ros.

'De Kapellekensbaan' is een labyrintische totaalroman van internationale allure. "Een plas, een zee en een chaos", zo noemde de auteur zijn overweldigende verhaal over het brutale Ondineke, zijn heldin die altijd maar in zeven sloten tegelijk loopt en telkens weer faalt in haar pogingen om uit de klauwen van het fabrieksstadje Aalst te ontsnappen. Daaromheen wemelen de commentaren van bonte personages als Tippetotje, de Kantieke Schoolmeester, Mossieu Colson van tminnesterie, Kramiek en Boons alter ego Johan Janssens en wordt de "op- en neergang van het socialisme" getekend.

De taal is levendig, vitaal en inventief, alsof de lezer op de eerste rij zit en het boek als het ware ziet schrijven. Het boek probeert "het leven weer te geven zoals het leven werkelijk is", "een roman waarin ge alles holderdebolder uitkeert, kwakt, gelijk een kuip mortel die van een stelling valt."

'De Kapellekensbaan' veroorzaakte in 1953 bij verschijnen heftige reacties. Onlangs belandde 'De Kapellekensbaan' - dat een tweeluik vormt met 'Zomer te Ter-Muren' (1956) - op de eerste plaats van de canon van de Vlaamse literatuur van het weekblad Knack. (Dirk Leyman)