Catalonië

Wordt 2017 nu echt het jaar van de Catalaanse onafhankelijkheid?

2017 kondigt zich voor Catalonië aan als het jaar van de waarheid. De separatistische regering van de Spaanse regio hoopt in september een nieuw en definitief referendum te kunnen organiseren over onafhankelijkheid. Met het akkoord van Madrid als het kan, zonder als het moet. De Catalaanse premier licht het akkoord vanavond toe in het Europees parlement.

Premier Carles Puigdemont stapte vanmorgen in de luchthaven van El Prat in Barcelona op het vliegtuig richting Brussel, waar hij straks samen met vicepremier Oriol Junqueras en minister van Buitenlandse Zaken Raül Romeva een stand van zaken zal geven over de onafhankelijkheidsstrijd van zijn regio. Dat zal trouwens gebeuren tot grote ergernis van Spaanse europarlementsleden van de conservatieve Partido Popular. Zij benadrukten de afgelopen dagen dat het om een niet-officieel bezoek gaat, enkel georganiseerd door drie pro-onafhankelijke Catalaanse europarlementsleden, dat evengoed "in de cafetaria" kon plaatsvinden en niet in de grote zaal van het parlement. Een Spaans lid van de EVP-fractie hekelde het onderwerp: een "illegale daad tegen de Spaanse integriteit".

Het mag duidelijk zijn dat de Catalaanse regering een Europees offensief begonnen is om in zoveel mogelijk lidstaten politici en burgers warm te maken voor de Catalaanse zaak, en die te legitimeren. Zo gaf ze naar verluidt 127.000 euro uit om aankondigingen van de conferentie te laten plaatsen in Europese kranten zoals Financial Times, Le Monde, maar ook De Standaard en Le Soir. 

Er staat dit jaar dan ook veel op het spel voor de voorstanders van onafhankelijkheid van de rijke Spaanse regio. De regering, na de verkiezingen van september 2015 gevormd door de separatistische eenheidslijst Junts pel Sí (Samen voor ja) en gesteund door de nationalistische kleinere linkse partij CUP, wil zich in juli formeel loskoppelen van de Spaanse staat en in september over die beslissing een referendum organiseren. Puigdemont is, hoe klein zijn meerderheid in het parlement in Barcelona ook is, vastberaden het stappenplan naar onafhankelijkheid te voltooien. JxSí en CUP hebben in zetels een nipte meerderheid, maar wonnen in stemmen slechts 48 procent

"Bijzonder kleine kans op onafhankelijkheid"

De Catalaanse premier Carles Puigdemont. ©REUTERS

Hoe realistisch dat is, blijft echter ook vandaag nog een open vraag. "Ik schat de kans dat Catalonië dit jaar onafhankelijk wordt, bijzonder klein", zegt politicoloog Dave Sinardet (VUB). "Vorige referenda over onafhankelijkheid, zoals in Quebec en Schotland, waren altijd in overeenstemming met de centrale regering. En dat is wel een belangrijke voorwaarde om te kunnen spreken van een legitiem referendum. Probleem is dat een referendum voor Madrid no pasarán is."

De regering-Rajoy weigert elke dialoog zolang de vraag om een referendum op tafel ligt en schermt consequent met de grondwet, die zegt dat Spanje een en ondeelbaar is. Na het vorige, niet-erkende en uiteindelijk puur symbolische referendum van november 2014, werden de organiserende politici en hoge ambtenaren voor de Spaanse rechter gedaagd. Recent moest ook de Catalaanse parlementsvoorzitster zich voor de rechter verantwoorden omdat ze had toegelaten dat er in het halfrond een resolutie over onafhankelijkheid werd goedgekeurd. 

Erkenning

Share

'Waar de Catalanen zich wél in grote meerderheid achter scharen, is de eis om zich überhaupt te mogen uitspreken'

Bart Maddens

Premier Puigdemont laat echter geen kans onbenut om te zeggen dat het referendum er zal komen, Spaanse goedkeuring of niet. "Vraag is wat Catalonië zal doen als Rajoy en zijn rechtse minderheidsregering nee blijven zeggen, wat zo goed als zeker is", duidt politicoloog Bart Maddens (KU Leuven), die zich in de kwestie verdiepte. Hij schat de kans op een eenzijdig referendum in september op 50 procent. "Barcelona weet dat de kans op een akkoord met Madrid nihil is. Toch is de kans reëel dat ze zullen doorzetten. De regering kan niet anders dan proberen aan te tonen dat ze tot het uiterste gaat om te praten met Madrid, wil ze als eventuele onafhankelijke staat ooit kans maken op internationale erkenning."

Opiniepeilingen tonen keer op keer aan dat er op dit moment geen grote meerderheid voor onafhankelijkheid is. "Waar de Catalanen zich wél in grote meerderheid achter scharen, is de eis om zich überhaupt te mogen uitspreken", zegt Maddens. "Zelfs veel tegenstanders van onafhankelijkheid vinden dat ze het recht moeten krijgen om zich voor die keuze uit te spreken." 

Revolutionaire sfeer

Ook Mark Demesmaeker, die als Europees parlementslid voor N-VA goede contacten onderhoudt met de Catalanen, sluit zich bij dat laatste aan. Een referendum zou het voordeel van de duidelijkheid hebben. "Catalonië wil dat Madrid aan Barcelona toelaat wat Londen aan Edinburgh heeft toegelaten: de kans om zich uit te spreken. In het Verenigd Koninkrijk is er maandenlang een prachtig debat geweest voor en tegen onafhankelijkheid. Dat land ziet zichzelf als een familie van naties. De Partido Popular beschouwt het feit dat Spanje een eenheidsstaat is echter als een heilig goed waar niet aan getornd mag worden."

Share

'Vraag is wat het Spaanse staatsapparaat zal doen. Hoe zullen het leger en de politie reageren?'

Bart Maddens

Volgens Maddens is de kans niet uitgesloten dat Spanje met geweld geconfronteerd zal worden als de confrontatie blijft aanhouden. "Als Puigdemont in juli de zogenaamde 'disconnectie'-wetten door het parlement laat goedkeuren, dan zit je in een echt revolutionaire sfeer. Vraag is dan wat het Spaanse staatsapparaat zal doen. Hoe zullen het leger en de politie reageren?" Ook Demesmaeker ziet steeds meer repressieve maatregelen opduiken. "We stevenen af op een confrontatie."

Sinardet ziet ook praktische problemen, die bij een eventuele unilaterale onafhankelijkheidsverklaring kunnen opduiken. "De bevolking is ook verdeeld. Je kan hen dan wel zeggen dat ze hun belastingen voortaan aan Barcelona moeten betalen en niet meer aan Madrid, maar tegenstanders van onafhankelijkheid zullen daar dan hun voeten aan vegen. Zo creëer je chaos." Onafhankelijkheid zal volgens Sinardet hoe dan ook in consensus moeten.

Geest in de fles

©AFP

Is proberen om meer autonomie uit te brand te slepen dan geen betere oplossing? Volgens Maddens zijn veel Catalaanse politici dat stadium al voorbij. "Het Spaanse Grondwettelijk Hof heeft grote delen van het autonomiestatuut van Catalonië in 2010 vernietigd, wat massale betogingen, manifestaties, frustratie en een groeiende steun voor de onafhankelijkheidsgedachte heeft veroorzaakt. Voor veel politici is het point of no return al bereikt en blijft er maar één optie meer over: onafhankelijkheid. Het zal heel moeilijk zijn die geest terug in de fles te krijgen." Sinardet spreekt over een typische vorm van separatisme, aangewakkerd door de onverzettelijke houding van de centrale staat.

Puigdemont zal er vanavond in Brussel alles aan doen zoveel mogelijk zieltjes te winnen voor de Catalaanse zaak. Tot nu toe lukt dat maar matig, zegt Sinardet nog. Spanje speelt binnen de EU nog altijd een grote politieke rol, en lijkt voorlopig de meeste Europese hoofdsteden nog in zijn zak te hebben zitten. In het verleden spraken zowel Angela Merkel, David Cameron, Nicolas Sarkozy als Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker zich op een of andere manier al uit tegen onafhankelijkheid. "Maar Europa is niet alleen van de politici in de hoofdsteden", countert Demesmaeker. "Europa is ook en vooral van de burgers."

zine