Onderwijs
OPINIE

Liever vriendelijk namen afroepen dan vingerafdrukken of scans

Pedro De Bruyckere is pedagoog en onderzoeker aan de Arteveldehogeschool. Hij pleit voor vertrouwen in leerlingen en leerkrachten.

©kos

Onlangs was de film 'Minority Report' nog eens op de buis. De film van Steven Spielberg speelt zich af in 2054 en het viel me op hoeveel van de sciencefiction uit 2002 dichterbij gekomen is. Mensen stappen in een metro en hun ogen worden gescand als identiteitscontrole. Pakken handiger dan je kaartje te moeten zoeken, onmogelijk te stelen, enkel maar voordelen, toch. Later in de film zie je hoe de irisscans ook gebruikt worden om te controleren of een voortvluchtige Tom Cruise zich verstopt in een flatgebouw. Hij heeft net een oogtransplantatie achter de rug om zo niet gevonden te worden door zijn belagers.

Het lijkt vergezocht, maar ondertussen nemen we de vingerafdrukken van kinderen en kleuters op scholen. De argumenten zijn er. Het is praktisch. Het biepje is leuk voor de kindjes. Er is minder discussie over wie al dan niet in de opvang blijft. De leerkrachten moeten geen aanwezigheden opnemen. Wie kan hier tegen zijn? Volgens een van de installateurs is dat enkel weggelegd voor mensen met geitenwollen sokken. Ik vond die vanmorgen niet in mijn kleerkast, toch heb ik mijn bedenkingen.

Een van de meest cruciale concepten in onderwijs is vertrouwen. Leerlingen moeten de leerkrachten kunnen vertrouwen dat ze relevante en interessante inhouden meegeven en hen eerlijk en gelijkwaardig zullen behandelen. Leerkrachten moeten leerlingen vertrouwen geven opdat ze kunnen leren. Als we naar de harde onderzoekscijfers van leereffecten kijken, blijkt een soft concept als de relatie tussen leerling en leerkracht, waarbij vertrouwen een belangrijk onderdeel is, een van de hoogst effecten te hebben op het leren van het kind.

Wantrouwen
Maar de voorbije decennia hebben we steeds meer mechanismen van wantrouwen in onderwijs geïnstalleerd. Ik geef graag enkele voorbeelden. Een van de zes jaren in het secundair onderwijs gaat op aan evaluatie. Dat is niet noodzakelijk slecht, als die evaluatie ten minste zou gebruikt worden voor het geven van feedback aan de lerende zodat hij of zij zijn leerproces kan bijsturen. Deze stap ontbreekt echter te vaak.

Ook leerkrachten worden steeds meer geconfronteerd met wantrouwen. Een tiental jaar geleden werd er internationaal al reclame gemaakt voor 'teacher proof-material', lespakketten die zo goed zouden geweest zijn dat geen enkele leerkracht ze zouden kunnen om zeep helpen. Als er in het masterplan omfloerst de contouren van centrale examens opduiken, wordt dit onmiddellijk gelinkt aan kwaliteitscontrole. We willen weten waar de slechte scholen en leerkrachten zijn.

Opnieuw klinkt dit niet zo gek, we investeren als maatschappij toch heel veel in onderwijs, we mogen dat toch controleren. Ja, maar tegen welke prijs? Als de kostprijs 'teaching to the test' is, vooral focussen op dat wat getest zal worden, dan is de vloek groter dan de wens. De plaats voor dit stuk is te beperkt om het ook nog over de juridisering van het onderwijs te hebben.

Het jammere is dat de meerderheid van de lesgevers en leerlingen ons vertrouwen meer dan verdienen en dat de vele maatregelen en praktische oplossingen ingevoerd worden voor die ene rotte appel in de mand. En nee, het is niet zo dat iemand die in orde is, toch niets te vrezen heeft en er geen last van zal hebben. Het betekent voor extra druk en extra stress. Trouwens, ik weet niet of de boodschap 'privacy mag je opgeven in ruil voor efficiëntie' past in de eindtermen mediawijsheid of burgerzin.

Misschien denk je dat ik het te ver ga zoeken. Afroepen van leerlingen? Is dat dan ook geen blijk van wantrouwen? Nee, niet als het zoals in veel klassen gebeurt met een leerkracht die vervolgens tegen elk kind persoonlijk goedemorgen zegt. Of wat te denken van de vriendelijke leerkracht die elke ochtend met een grapje de ouders en kinderen verwelkomt aan de schoolpoort van mijn kinderen. Misschien is het minder efficiënt dan een vingerafdruk of een irisscan, maar tegelijk o zo bepalend voor de sfeer op school en dat is me veel waard. En nu ga ik sokken kopen.