Wapenhandel

Hoge militairen promoten steeds vaker wapendeals in Midden-Oosten

Leger doet zaken met Saudi-Arabië en Qatar

1 Een Saoedische soldaat aan de grens met Jemen. Landen als Saoudi-Arabië zijn een van de belangrijkste militaire handelspartners van Vlaanderen. ©REUTERS

De vertegenwoordigers van het Belgische leger waren nooit eerder zo actief in het buitenland. Vorig jaar kwamen ze zeventien keer tussen in deals tussen onze wapenindustrie en derde landen, zo blijkt uit cijfers die De Morgen kon inkijken. "Attachés zijn promojongens voor onze wapens in Saudi-Arabië", zegt Wouter De Vriendt (Groen).

België heeft een twintigtal defensieattachés verspreid over de ambassades. Zij geven militaire raad aan de ambassadeur en zorgen dat landgenoten op tijd worden gerepatrieerd in geval van oorlog. Zeker in Afrikaanse landen is dat geen overbodige luxe. Maar ze spelen ook een andere, minder bekende rol. Die van tussenpersoon tussen de Belgische wapenindustrie en het land waar ze gestationeerd zijn.

Opvallend is dat de vertegenwoordigers steeds actiever worden. Het aantal contacten tussen hen en geïnteresseerde landen is gestegen van twee in 2012 tot vier in 2013, twaalf in 2014 en zeventien in 2015. Vorig jaar waren er wapencontacten met Saudi-Arabië, Bahrein, de Verenigde Arabische Emiraten, Oman, Koeweit en Qatar.

Ruim driekwart van die contacten werden gelegd ten voordele van de Waalse oorlogsindustrie, de rest voor Vlaamse wapenuitvoer. De best bediende bedrijven liggen in Luik: wapenfabriek FN Herstal en BATS (Belgian Advanced Technology Systems), gespecialiseerd in beveiligingselektronica.

Schimmig

Share

Dubieuze staten als Saudi-Arabië, Qatar en de Verenigde Arabische Emiraten zijn zowat de belangrijkste militaire handelspartners van Vlaanderen

Militairen en wapensnufjes: het ligt politiek gevoelig. Volgens het Vlaams Vredesinstituut is de wapenhandel goed voor een jaarlijkse omzet van meer dan 20 miljoen euro waarvan 8 miljoen uit de Arabische wereld. "De verwevenheid van attachés, buitenlandse overheden en wapenbedrijven is erg onduidelijk. Wat doen die vertegenwoordigers daar precies? En hoe worden zij vergoed? Dat zijn ethische vragen waarop we het antwoord niet kennen", zegt Tomas Baum, directeur van het Vredesinstituut.

Dat is ook de mening van Groen-Kamerlid Wouter De Vriendt, die de cijfers opvroeg bij minister van Defensie Steven Vandeput (N-VA). "De vertegenwoordigers van Defensie werpen zich op als promojongens voor wapenhandel naar landen die de mensenrechten schenden, zoals Saudi-Arabië." De mist rond de deals bewijst dat de wetgeving rond wapenhandel wel wat uitbreiding kan gebruiken. De Vriendt: "Wapenhandel is een schimmige affaire waarin verschillende overheden en individuen een rol spelen, de ene al enthousiaster dan de andere. Het wordt tijd dat we daar duidelijkheid over krijgen."

Het toeval wil dat Vlaams Parlementslid Tine Soens (sp.a) de voorbije weken gegevens verzamelde over de Vlaamse militaire export. Daaruit blijkt dat dubieuze staten als Saudi-Arabië, Qatar en de Verenigde Arabische Emiraten zowat de belangrijkste militaire handelspartners van Vlaanderen zijn. Zo werd er in 2015 een deal gegund om onbemande vliegtuigen te leveren aan de Verenigde Arabische Emiraten.

Lobbyen

Mogen onze militairen zomaar wapendeals sluiten? Minister van Defensie Steven Vandeput (N-VA) zegt van niet. "Zij zijn het eerste aanspreekpunt voor de militaire overheid in hun gastland. Als het Belgische leger bijvoorbeeld batterijen voor voertuigen wil aankopen, dan kan de Poolse overheid via onze attaché in Polen meer informatie vragen over onze eisen. De attaché speelt een coördinerende rol, in beide richtingen. Maar voor alle duidelijkheid: een militaire bestelling verloopt altijd via een aanbesteding en moet goedgekeurd worden door de ministerraad. De aankoopdienst van Defensie selecteert de beste kandidaat."

Dat neemt niet weg dat er flink gelobbyd wordt. Die activiteiten worden op twee manieren gecontroleerd. Eén: door de ambassade waar de attaché mee samenwerkt. Twee: door het leger zelf. Attachés moeten een aantal interne richtlijnen volgen. Ze worden gecontroleerd door hun militaire autoriteit in België.

Vandeput: "Zijn er personen die er de kantjes aflopen? Dat kan altijd. Maar als ze tegen de lamp lopen, vliegen ze eruit. Binnen Defensie bestaat daar een strenge tuchtprocedure voor."